Rối loạn đa nhân cách

Định nghĩa

Rối loạn đa nhân cách là hay còn gọi là rối loạn phân ly bản sắc (Dissociative Identity Disorder - DID). Người mắc DID thường có một "nhân cách chính", trong khi các nhân cách khác có thể khác biệt về giới tính, độ tuổi, tính cách hoặc sở thích. Khi một nhân cách khác xuất hiện, người bệnh có thể không nhớ những gì vừa xảy ra.

Bệnh ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, công việc, các mối quan hệ xã hội và sức khỏe tinh thần.

Triệu chứng

Người bị rối loạn đa nhân cách có thể gặp các biểu hiện như:

• Mất trí nhớ từng khoảng thời gian
• Xuất hiện khoảng trống ký ức, tức không nhớ những gì đã xảy ra trong một khoảng thời gian nào đó
• Xuất hiện từ hai trạng thái nhân cách trở lên
• Cảm giác tách rời khỏi cơ thể hoặc bản thân
• Hành vi thay đổi bất thường
• Cảm giác như đang quan sát chính lời nói và hành động của mình
• Thay đổi cảm nhận về cơ thể, giới tính hoặc độ tuổi bản thân

Ở trẻ em, bệnh có thể biểu hiện bằng:

• Hay mơ thấy ác mộng
• Thường xuyên thẫn thờ, mất kết nối với thực tại
• Phản ứng lo sợ mạnh khi bị gợi nhớ đến trải nghiệm đau buồn
• Thay đổi bất thường trong sở thích ăn uống hoặc hoạt động

Đặc điểm

Người mắc rối loạn đa nhân cách thường đồng thời gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần khác như:

• Trầm cảm
• Rối loạn lo âu
• Rối loạn stress sau sang chấn
• Rối loạn nhân cách ranh giới
• Rối loạn sử dụng chất kích thích

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Theo các chuyên gia, rối loạn đa nhân cách thường liên quan sang chấn tâm lý nghiêm trọng, đặc biệt trong thời thơ ấu. Tình trạng bị bạo hành thể chất, lạm dụng tình dục, ngược đãi tinh thần kéo dài là yếu tố nguy cơ lớn nhất.

Sự phân ly được xem như cơ chế tự bảo vệ của não bộ trước trải nghiệm quá đau đớn. Khi đó, một "nhân cách khác" có thể xuất hiện để gánh chịu sang chấn, giúp người bệnh giảm cảm giác đau khổ hoặc mất ký ức về sự việc.

Bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ ai, không phân biệt giới tính, tuổi tác hay hoàn cảnh sống.

Chẩn đoán

Bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần đánh giá triệu chứng, tiền sử tâm lý và các sang chấn từng trải qua.

Các tiêu chí chẩn đoán thường bao gồm:

• Có từ hai trạng thái nhân cách trở lên
• Xuất hiện khoảng trống ký ức liên quan sự kiện cá nhân hoặc sang chấn
• Các triệu chứng gây ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống và công việc
• Biểu hiện không liên quan rượu, ma túy hoặc tín ngưỡng văn hóa

Việc chẩn đoán thường mất nhiều thời gian do bệnh dễ nhầm lẫn với các rối loạn tâm thần khác.

Điều trị

Điều trị chủ yếu là liệu pháp tâm lý nhằm mục tiêu gồm:

• Giúp người bệnh hiểu tình trạng của mình
• Kiểm soát cảm xúc và hành vi
• Giảm tình trạng phân ly nhân cách
• Cải thiện khả năng sinh hoạt và các mối quan hệ.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng thuốc chống trầm cảm hoặc điều trị hỗ trợ nếu người bệnh kèm lo âu, trầm cảm.

Mục tiêu điều trị không phải xóa bỏ hoàn toàn các nhân cách mà giúp các trạng thái này phối hợp ổn định hơn, giảm xung đột và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Bảo Bảo (Theo Medical News Today)