Nổi u hạt do rối loạn miễn dịch

Anh Chính, 45 tuổi, nổi u hạt vòng hơn 10 năm, nay được điều trị bằng thuốc phân tử nhỏ tác động vào cơ chế miễn dịch, cải thiện tổn thương sau 4 tháng.

TS.BS.CKII Đặng Thị Ngọc Bích, Trưởng chuyên khoa Da liễu - Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết u hạt vòng là bệnh da do tình trạng rối loạn miễn dịch kéo dài, khiến các tổn thương liên tục hình thành. Ở người mắc bệnh, do nguyên nhân chưa được xác định, hệ miễn dịch liên tục phát tín hiệu báo động dù không còn tác nhân cần chống lại. Các tế bào miễn dịch, đặc biệt là lympho T và đại thực bào, tiếp tục tập trung tại da, tạo nên các ổ viêm kéo dài và hình thành tổn thương u hạt.

Theo bác sĩ Bích, trước đây u hạt vòng, nhất là thể lan tỏa, chủ yếu được điều trị bằng thuốc bôi chống viêm hoặc thuốc ức chế miễn dịch toàn thân. Do thuốc toàn thân có nhiều tác dụng phụ, thuốc bôi thường được ưu tiên, song chủ yếu kiểm soát tổn thương da nên bệnh dễ kéo dài, tái phát hoặc kháng trị. Hiện, nhóm thuốc phân tử nhỏ tác động trực tiếp vào cơ chế miễn dịch gây bệnh, mở ra hướng kiểm soát u hạt vòng lan tỏa, kéo dài hoặc kháng trị.

Như anh Chính hơn 10 năm điều trị tại nhiều bệnh viện từ Bắc vào Nam, thay đổi nhiều loại thuốc bôi, bệnh vẫn không khỏi. Ban đầu anh chỉ xuất hiện vài tổn thương nhỏ ở vùng cổ, được chẩn đoán viêm da dị ứng và điều trị bằng thuốc bôi. Tổn thương có lúc giảm nhưng sau đó lan lên mặt, xuống hai tay và nhiều vị trí khác trên cơ thể. Các tổn thương cũ chưa hết, tổn thương mới tiếp tục xuất hiện.

Khi anh đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, bác sĩ Bích chẩn đoán anh mắc u hạt vòng thể lan tỏa - thể bệnh ít gặp hơn so với u hạt vòng khu trú, có xu hướng kéo dài, lan rộng và tái phát nhiều lần. Tỷ lệ mắc bệnh này khoảng 0,04-0,06% dân số theo thống kê tại Mỹ giai đoạn 2017-2018, xảy ra ở nữ nhiều gấp 3 lần nam giới.

Anh Chính không đáp ứng với thuốc bôi chống viêm hoặc tiêm thuốc tại chỗ, bác sĩ Bích quyết định thay đổi chiến lược, chuyển từ kiểm soát từng sang thương trên da sang tác động trực tiếp vào cơ chế miễn dịch gây bệnh. Bác sĩ chỉ định điều trị bằng thuốc phân tử nhỏ có khả năng ức chế đường truyền tín hiệu JAK-STAT, một trong những mắt xích tham gia vào quá trình hoạt hóa miễn dịch.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy u hạt vòng là bệnh viêm qua trung gian miễn dịch với sự tham gia của nhiều cytokine như IFN-γ, TNF-α, IL-15 và IL-21 cùng đường truyền tín hiệu JAK-STAT. Sự hoạt hóa kéo dài khiến hệ miễn dịch luôn trong trạng thái hoạt động, duy trì tình trạng viêm mạn tính. Ở thể lan tỏa, các tổn thương mới liên tục xuất hiện tại nhiều vùng da.

Trước khi bắt đầu liệu pháp mới, anh Chính được kiểm tra chức năng gan, thận, mỡ máu cũng như tầm soát các bệnh nhiễm trùng tiềm ẩn như lao, viêm gan B, viêm gan C và HIV, đảm bảo đủ điều kiện dùng thuốc. Nhờ điều hòa các tín hiệu viêm từ bên trong, thuốc giúp các tổn thương dần cải thiện và hạn chế hình thành các ổ viêm mới.

Sau 4 tháng chỉ dùng thuốc uống, anh Chính gần như không xuất hiện thêm các tổn thương mới. Những mảng u hạt cũ dần xẹp xuống, tình trạng viêm giảm rõ rệt và màu sắc tổn thương nhạt hơn, da bằng phẳng. Để duy trì đáp ứng và hạn chế nguy cơ tái phát, anh cần tiếp tục điều trị 6-12 tháng theo phác đồ.

Bác sĩ Bích lưu ý không phải mọi trường hợp u hạt vòng đều cần điều trị tích cực toàn diện. Nhiều bệnh nhân thể khu trú có thể tự khỏi hoặc chỉ cần điều trị tại chỗ. Tuy nhiên, khi bệnh chuyển sang thể lan tỏa, kéo dài hoặc kháng trị, người bệnh nên đến bệnh viện để được kiểm tra, bởi việc điều trị có thể cần thay đổi từ xử lý sang thương đơn thuần trên da sang kiểm soát cơ chế miễn dịch gây bệnh.

*Tên người bệnh đã được thay đổi