Những thói quen tăng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt

Ung thư tuyến tiền liệt là một trong những bệnh lý ác tính phổ biến ở nam giới, đặc biệt nhóm trên 50 tuổi. Theo ThS.BS.CKII Phạm Thanh Trúc, Trung tâm Tiết niệu - Thận học - Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, yếu tố di truyền và tuổi tác đóng vai trò quan trọng, nhưng lối sống và các thói quen sinh hoạt không lành mạnh có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh hoặc khiến bệnh tiến triển nhanh hơn.

Chế độ ăn mặn, nhiều chất béo, ít rau

Thường xuyên tiêu thụ nhiều thịt đỏ như thịt bò, thịt lợn, thịt cừu hoặc các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, lạp xưởng... là tác nhân thường gặp gây hại cho tuyến tiền liệt.

Bác sĩ Trúc giải thích hàm lượng chất béo lớn trong nhóm thực phẩm này kích thích cơ thể sản sinh nhiều testosterone và các yếu tố tăng trưởng giống insulin (IGF-1), trực tiếp thúc đẩy sự phân chia bất thường của các tế bào tuyến tiền liệt. Khi chế biến thịt ở nhiệt độ cao như nướng hoặc chiên sẽ tạo ra các amin dị vòng và hydrocacbon thơm đa vòng. Những hợp chất độc hại này có khả năng bám chặt vào DNA, gây ra các đột biến tế bào ác tính. Việc lạm dụng thịt đỏ còn gây ra tình trạng viêm mạn tính, làm suy yếu hàng rào miễn dịch tự nhiên, tạo môi trường thuận lợi cho tế bào ung thư hình thành và khu trú.

Bên cạnh đó, ăn ít rau xanh và trái cây dẫn đến thiếu hụt các chất chống oxy hóa quan trọng như lycopene hay selen. Đây là những vi chất bảo vệ cấu trúc tế bào, giúp ngăn chặn hình thành của các khối u ác tính.

Việc ăn quá mặn hoặc quá nhiều canxi cũng gây áp lực cho hệ bài tiết, nguy cơ dẫn đến viêm nhiễm kéo dài tại tuyến tiền liệt, khiến cơ quan này dễ bị tổn thương.

Lạm dụng rượu bia, thuốc lá

Thói quen hút thuốc lá không chỉ gây ung thư phổi mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tiết niệu. Các độc chất trong thuốc lá khi đi vào máu sẽ làm thay đổi quá trình trao đổi chất của tế bào tuyến tiền liệt, đồng thời suy giảm khả năng miễn dịch của cơ thể trong việc tiêu diệt các tế bào lạ. Song song, việc uống rượu bia thường xuyên gây ra tình trạng viêm mạn tính, tạo môi trường thuận lợi để các khối u ác tính khởi phát và lan rộng.

Ít vận động

Ngồi một chỗ trong thời gian dài gây áp lực lên vùng chậu, làm máu lưu thông kém và tích tụ các chất chuyển hóa có hại tại tuyến tiền liệt. Tình trạng thừa cân, béo phì kéo theo sự rối loạn nội tiết tố, làm tăng nồng độ insulin và các yếu tố tăng trưởng giống insulin, những chất thúc đẩy tế bào ung thư phát triển mạnh.

Uống ít nước, nhịn tiểu

Nhiều nam giới có thói quen nhịn tiểu hoặc uống quá ít nước trong ngày gây áp lực không nhỏ lên hệ thống bàng quang và tuyến tiền liệt. Tình trạng viêm tuyến tiền liệt mạn tính nếu không được điều trị dứt điểm do các thói quen vệ sinh kém hoặc quan hệ tình dục không an toàn cũng có thể dẫn đến những biến đổi tiền ung thư trong dài hạn.

Bác sĩ Trúc lưu ý ung thư tuyến tiền liệt ở giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ ràng. Để phòng bệnh, nam giới nên thiết lập chế độ ăn giàu thực vật, ưu tiên các loại rau họ cải và cà chua chín. Duy trì hoạt động thể chất ít nhất 30 phút mỗi ngày giúp kiểm soát cân nặng và ổn định nội tiết tố, đồng thời hạn chế tối đa thuốc lá, rượu bia.

Nam giới sau tuổi 50 nên chủ động tầm soát định kỳ bằng xét nghiệm máu chỉ số PSA và siêu âm tuyến tiền liệt. Phát hiện sớm các biến đổi bất thường từ khi chưa có triệu chứng lâm sàng giúp điều trị hiệu quả và giảm biến chứng. Trì hoãn khám, nhập viện khi khối u đã tiến triển sang giai đoạn muộn hoặc di căn khiến lỡ "thời điểm vàng" điều trị.