Không ít trường hợp hoàn toàn khỏe mạnh trước đó nhưng chỉ sau vài tuần ăn uống thất thường, sử dụng rượu bia nhiều, thức khuya liên tục, kết quả xét nghiệm đã cho thấy chỉ số men gan vượt ngưỡng bình thường. Vậy làm thế nào để bảo vệ gan trong những thời điểm "cao điểm" này?
Men gan là các enzyme có trong tế bào gan, phổ biến nhất là AST (GOT) và ALT (GPT). Khi tế bào gan bị tổn thương hoặc viêm, các enzyme này rò rỉ vào máu, làm chỉ số men gan tăng cao.
Điều quan trọng cần hiểu là: men gan tăng không phải là bệnh, mà là dấu hiệu cảnh báo gan đang bị tổn thương.
Yếu tố khiến gan phải làm việc quá sức
Sau Lễ, Tết, có nhiều yếu tố khiến gan phải làm việc quá sức trong đó phải kể đến các yếu tố sau:
Rượu bia – "thủ phạm" hàng đầu
Trong dịp Tết, việc sử dụng rượu bia gần như trở thành thói quen giao tiếp xã hội. Tuy nhiên, gan là cơ quan chịu trách nhiệm chuyển hóa gần như toàn bộ lượng cồn đi vào cơ thể.
Khi uống rượu bia quá mức, gan phải ưu tiên xử lý cồn trước, khiến quá trình chuyển hóa chất béo và đường bị gián đoạn. Hậu quả là tích tụ mỡ trong gan, hình thành các chất chuyển hóa độc hại gây viêm tế bào gan, làm tăng men gan rõ rệt.
Nếu tình trạng này lặp lại nhiều năm, nguy cơ tiến triển thành gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan do rượu, xơ gan và thậm chí ung thư gan là hoàn toàn có thể xảy ra.
Điều đáng lo ngại là nhiều người không cảm thấy triệu chứng rõ ràng, chỉ khi xét nghiệm mới phát hiện men gan tăng cao.
Ăn uống quá mức – gan phải "gồng mình"
Không chỉ rượu bia, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, nội tạng, đồ chiên rán, bánh kẹo, nước ngọt… cũng khiến gan chịu áp lực lớn.
Khi cơ thể nạp quá nhiều năng lượng trong thời gian ngắn:
- Gan tăng cường tổng hợp triglycerid;
- Mỡ tích tụ trong tế bào gan;
- Hình thành gan nhiễm mỡ không do rượu.
Gan nhiễm mỡ ở giai đoạn đầu có thể chỉ biểu hiện bằng men gan tăng nhẹ. Tuy nhiên, nếu không kiểm soát, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan.
Đặc biệt, những người có sẵn bệnh lý nền như tiểu đường, rối loạn mỡ máu, thừa cân béo phì sẽ có nguy cơ cao hơn.
Thức khuya, căng thẳng và dùng thuốc tùy tiện
Lễ, Tết thường đi kèm với thói quen thức khuya, ngủ không đủ giấc. Gan có nhịp sinh học riêng, thời gian ban đêm là lúc cơ quan này thực hiện nhiều hoạt động phục hồi và thải độc.
Thiếu ngủ kéo dài làm rối loạn chuyển hóa, tăng stress oxy hóa, khiến gan dễ bị tổn thương hơn.
Ngoài ra, nhiều người có thói quen tự ý dùng thuốc giải rượu, uống thuốc giảm đau sau các bữa tiệc. Sử dụng thực phẩm chức năng "bổ gan" không rõ nguồn gốc.
Gan là nơi chuyển hóa hầu hết các loại thuốc. Việc dùng thuốc bừa bãi có thể gây viêm gan do thuốc – một nguyên nhân ngày càng phổ biến của tăng men gan.
Khi nào men gan tăng là nguy hiểm?
Không phải mọi trường hợp men gan tăng đều nguy hiểm. Có những trường hợp men gan tăng nhẹ (1–2 lần giới hạn bình thường) và có thể hồi phục sau khi điều chỉnh lối sống.
Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý khi men gan tăng gấp 3–5 lần trở lên với các biểu hiện vàng da, vàng mắt; Nước tiểu sậm màu, đau tức vùng hạ sườn phải, mệt mỏi nhiều, buồn nôn. Đây có thể là dấu hiệu của viêm gan cấp, cần được thăm khám và theo dõi sát.
Sử dụng rượu bia nhiều làm chỉ số men gan vượt ngưỡng bình thường.Ngoài ra, men gan tăng kéo dài trên 3 tháng dù không có triệu chứng cũng cần được kiểm tra chuyên sâu để loại trừ viêm gan virus, gan nhiễm mỡ nặng hoặc các bệnh lý gan mạn tính khác.
Làm gì khi phát hiện men gan tăng sau Tết?
Nếu xét nghiệm cho thấy men gan tăng, người bệnh không nên hoảng sợ nhưng cũng không được chủ quan. Trước tiên, cần ngưng hoàn toàn rượu bia nếu uống nhiều bia rượu. Điều chỉnh chế độ ăn: giảm mỡ, giảm đường, tăng rau xanh. Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya.
Ngoài ra cần uống đủ nước, uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Cần tái khám để bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm lại sau 2–4 tuần để đánh giá mức độ hồi phục. Trong một số trường hợp, cần làm thêm siêu âm gan, xét nghiệm viêm gan B, C hoặc đánh giá mỡ máu, đường huyết.
Để phòng ngừa tăng men gan trong những dịp Lễ, Tết mỗi người nên:
- Giới hạn rượu bia ở mức thấp nhất có thể; Không uống dồn dập trong thời gian ngắn;
- Ăn vừa đủ, tránh quá no;
- Hạn chế đồ chiên rán, nội tạng, thực phẩm nhiều đường;
- Duy trì vận động nhẹ nhàng mỗi ngày;
- Không thức khuya liên tục;
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt với người có bệnh nền.
Tóm lại: Sau Lễ, Tết, tăng men gan là tình trạng khá phổ biến, nhưng phần lớn có thể hồi phục nếu được phát hiện sớm và điều chỉnh kịp thời. Điều đáng lo không phải là một vài ngày vui vẻ, mà là thói quen lặp lại năm này qua năm khác khiến gan tổn thương mạn tính. Do vậy, việc bảo vệ gan là vô cùng quan trọng. Ngoài việc dùng thuốc đúng chỉ định bác sĩ cần ăn uống điều độ và ngủ đủ giấc, bạn đã giúp lá gan của mình tránh được rất nhiều nguy cơ lâu dài.
