Đã là ngày làm việc thứ hai sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, nhưng tập tài liệu "Chiến lược tăng trưởng quý I/2026" trên bàn người đàn ông vẫn nằm im lìm ở góc khuất. Tiếng máy in rè rè, tiếng đồng hồ tích tắc, tiếng sếp trao đổi ngoài sảnh... chỉ khiến anh thêm mệt. Cứ 5 phút, Thanh lại vô thức cầm điện thoại lên xem lại ảnh họp lớp, ảnh du xuân, rồi thở dài đặt xuống.
Tương tự, Thủy, 25 tuổi, nhân viên tư vấn bảo hiểm, sống tại phường Vĩnh Yên, nhưng làm việc tại phường Việt Trì, Phú Thọ, cách nhà 30 km. Từ một người có kỷ luật sắt đá - luôn dậy lúc 5h30 để chuẩn bị cho giờ làm việc 7h30 - cô rơi vào trạng thái mất kiểm soát hoàn toàn về thời gian.
"Tôi không thể dậy đúng giờ dù đã cưỡng ép bản thân ngủ sớm. Hậu quả là sáng nào cũng vội vã, không kịp ăn uống hay chỉn chu vẻ ngoài", cô gái nói. Nghiêm trọng hơn, sự xáo trộn này kéo theo hiệu suất công việc sụt giảm. Cô thường xuyên rơi vào trạng thái lơ mơ, thiếu tỉnh táo và không thể tập trung xử lý công việc trong suốt hai ngày đầu tiên trở lại văn phòng.
Trên bàn làm việc, Thủy luôn để gói bánh, kẹo, mở nhạc nghe để không buồn ngủ, mệt mỏi. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Thanh và Thủy là những ví dụ điển hình cho hiện tượng tâm lý phổ biến mà giới chuyên môn gọi là "Post-vacation blues" (Hội chứng buồn chán sau kỳ nghỉ) hay phản ứng thích nghi (adjustment reaction). Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, cho biết số lượng bệnh nhân đến khám vì các vấn đề tâm lý như rối loạn giấc ngủ, lo âu, buồn chán, mất năng lượng thường tăng vọt từ 15-30% ngay sau kỳ nghỉ Tết.
"Những người làm việc trong môi trường áp lực cao hoặc sống xa gia đình là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất", bác sĩ Chung nói, thêm rằng biểu hiện lâm sàng thường thấy là khí sắc trầm uất, mất hứng thú kéo dài, cảm giác tội lỗi vì không làm được việc, thậm chí xuất hiện những suy nghĩ bi quan về tương lai.
Lý giải về cơ chế của hiện tượng này, Jeroen Nawijn, nhà tâm lý học tại Đại học Khoa học Ứng dụng Breda (Hà Lan), cho rằng con người đạt đỉnh hạnh phúc trong kỳ nghỉ nhờ cảm giác tự do tuyệt đối. Khi kỳ nghỉ khép lại, sự tự do biến mất, kéo theo sự sụt giảm đột ngột của các hormone hạnh phúc. Đồng tình với quan điểm này, Suzanne Degges-White, Chủ tịch Khoa Tư vấn tại Đại học Bắc Illinois (Mỹ), phân tích rằng cú sốc tâm lý xảy ra khi chúng ta phải quay lại với chuỗi ngày giải trình, báo cáo và những thời hạn (deadline) chồng chất. Sự tương phản giữa tự do và trách nhiệm tạo ra một khoảng trống hụt hẫng mà não bộ chưa kịp lấp đầy.
Dưới góc độ sinh học, thạc sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, chỉ ra nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự rối loạn nhịp sinh học. Những ngày Tết với lịch trình thức khuya, di chuyển liên tục và chế độ ăn uống giàu đạm, đường đã phá vỡ chu kỳ ngủ - thức ổn định. Khi quay lại guồng quay công sở, cơ thể rơi vào trạng thái "jet lag xã hội", dẫn đến mệt mỏi và thiếu năng lượng.
Hơn nữa, tâm lý dồn nén kỳ vọng vào Tết như một "phần thưởng lớn" khiến não bộ mất đi điểm tựa hưng phấn khi hội hè kết thúc, gây ra cảm giác trống rỗng. Thậm chí, theo chuyên trang tâm lý Verywell Mind, cảm giác buồn bã này còn có thể là dấu hiệu của chứng Rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD), thường xuất hiện vào thời điểm giao mùa ảm đạm, làm trầm trọng thêm sự thiếu hụt động lực.
Mặc dù trạng thái này thường chỉ kéo dài vài ngày, nhưng nếu không được kiểm soát, nó có thể dẫn đến hậu quả như lạm dụng chất kích thích hoặc tái phát các rối loạn tâm thần tiềm ẩn. Để thoát khỏi sức ỳ này, các chuyên gia khuyến nghị không nên ép bản thân "tăng tốc" ngay lập tức. Thay vào đó, cần một chiến lược "hạ cánh mềm" là điều chỉnh lại đồng hồ sinh học bằng giấc ngủ trước 23h, vận động nhẹ nhàng và thanh lọc cơ thể bằng chế độ dinh dưỡng giảm đường, bột.
Quan trọng hơn là sự điều chỉnh về tư duy quản trị công việc. Bác sĩ Chung nhấn mạnh mục tiêu không phải là "hết mệt ngay", mà là quay lại nhịp độ bền vững. Áp dụng chiến lược này, Thanh quyết định xé nhỏ mục tiêu. Thay vì vật lộn với bản kế hoạch 20 trang, anh chỉ tập trung vào ba đầu việc quan trọng nhất và dọn dẹp lại bàn làm việc. Một cuộc gọi chúc mừng năm mới tới khách hàng đã giúp anh tìm lại được luồng điện tích cực từ những tiếng cười.
Với Thủy, cô chấp nhận sự uể oải này như một "khoảng nghỉ tâm lý" cần thiết, một bước đệm để cơ thể chuyển trạng thái từ thư giãn sang tập trung, thay vì tự trách móc bản thân.
