"Những hiểu lầm khiến việc phòng bệnh bị chậm trễ, nguy cơ nhiễm dại", BS Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y Khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, nói hôm 23/4 sau khi Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (CDC) TP HCM cảnh báo bệnh dại có thể bùng phát trong cao điểm nắng nóng. Từ đầu năm đến nay, thành phố đã ghi nhận 3 ca tử vong do dại trong khi cả năm ngoái có 5 ca.
Một trong những hiểu lầm phổ biến là nạn nhân chỉ đi tiêm phòng dại khi có vết cắn sâu chảy nhiều máu, theo BS Khương. Thực tế, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chỉ ra virus dại có trong nước bọt của động vật mắc bệnh, lây thông qua vết cắn, vết cào, liếm lên vết thương hở hoặc bắn lên niêm mạc vùng mắt, mũi, miệng. Những tổn thương rất nhỏ, thậm chí vết xước nông chưa chảy máu, vẫn có thể là cửa ngõ để virus xâm nhập cơ thể.
Chó thả rông, không rọ mõm tăng nguy cơ gây thương tích, lan truyền virus dại cho nhiều người. Ảnh: Phạm Chiểu
Bác sĩ Khương cho rằng người bị phơi nhiễm không nên đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ bằng cảm giác "vết thương có nặng hay không", nên tự đánh giá có tiếp xúc với nước bọt của con vật qua da tổn thương hay niêm mạc mắt, mũi, miệng hay không. Nhiều trường hợp mất cơ hội dự phòng sớm chỉ vì cho rằng mình "chỉ bị cào nhẹ" hoặc "bị liếm qua chỗ xước nên không sao".
Hiểu lầm khác cũng thường gặp là theo dõi con vật vài ngày sau khi cắn người mới quyết định đi tiêm vaccine phòng dại, hoặc "chó lạ, ốm, có biểu hiện bất thường mới đáng lo". Thực tế, theo hướng dẫn của WHO và Bộ Y tế, khuyến cáo điều trị dự phòng sau phơi nhiễm là một cấp cứu y tế, nhằm ngăn chặn bệnh dại lây nhiễm càng sớm càng tốt. Kể cả khi con vật nhà nuôi hoặc đã được tiêm phòng, người bị chúng cào, cắn hay liếm vào vết thương hở vẫn cần đến cơ sở y tế để xử trí vết cắn và tiêm phòng phù hợp. Chủ quan nghĩ "thú cưng nhà mình sạch" có thể khiến người bị phơi nhiễm bỏ qua thời gian cần thiết để dự phòng bệnh.
Các bước đúng trong dự phòng dại sau phơi nhiễm gồm: rửa kỹ vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 15 phút càng sớm càng tốt, sát khuẩn vết thương và đến cơ sở y tế ngay. Với các vết thương chảy máu nhiều, cần sơ cứu cầm máu bằng gạc sạch rồi đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Trì hoãn để chờ xem con vật có phát bệnh hay không có thể khiến người bị cắn mất cơ hội được phòng ngừa bệnh dại sớm.
Người bị chó, mèo cào cắn, hay động vật có vú máu nóng khác cần tiêm vaccine dại đầy đủ theo phác đồ bác sĩ chỉ định, không tự ý bỏ mũi hoặc ngưng giữa chừng nếu không có chỉ định từ bác sĩ.
Số liều vaccine phụ thuộc vào tiền sử tiêm ngừa dại, đường tiêm, tình trạng vết thương, tình trạng con vật và sức khỏe của người bị thương. Ví dụ, người chưa chủng ngừa dại cần tiêm 5 mũi (đường tiêm bắp) vào các ngày 0, 3, 7, 14, 28 hoặc 8 mũi (tiêm trong da) vào các ngày 0, 3, 7 và 28. Tùy theo tình trạng vết thương và tình trạng con vật sau 10 ngày, bác sĩ có thể chỉ định dừng tiêm hoặc cần hoàn thành đầy đủ số mũi. Với vết thương nặng, người dân có thể cần tiêm thêm vaccine uốn ván.
Người lớn tiêm vaccine dại phòng bệnh khi bị chó cắn, mèo cào tại Hệ thống Tiêm chủng. Ảnh: Diệu Thuần
Tiêm ngừa dại không chỉ dành cho người đã bị chó mèo cắn. Mũi tiêm có thể sử dụng để dự phòng trước phơi nhiễm, tức trước khi bị cắn cào cho một số nhóm nguy cơ cao, như: người thường xuyên tiếp xúc với chó mèo, bác sĩ thú y, nhân viên phòng xét nghiệm dại, người làm nghề giết mổ động vật, người đi đến khu vực lưu hành bệnh dại hoặc khó tiếp cận dịch vụ y tế.
Mùa nắng nóng có thể khiến động vật dễ cáu gắt, hung dữ, tăng nguy cơ bị chó mèo tấn công khi thả rông hoặc bị trêu chọc. Bác sĩ Khương khuyến cáo chủ nuôi cần quản lý vật nuôi chặt chẽ, không thả rông, rọ mõm chó khi ra đường và tiêm phòng đầy đủ cho chó mèo. Với người dân, nhất là trẻ em, không nên ôm ghì, giật tai, giẫm đuôi hay lại gần chó mèo khi chúng đang ăn, mới sinh. Nếu gặp chó lạ, không nên bỏ chạy, không nhìn chằm chằm vào mắt con vật, nên đứng yên và từ từ lùi lại để tránh kích động con vật.
