Liên minh Vaccine Gavi ngày 29/5 thông báo khoản đầu tư từ Quỹ Ứng phó Đầu tiên (First Response Fund - FRF) nhằm hỗ trợ ứng phó đợt bùng phát Ebola do virus Bundibugyo. Trong đó, tối đa 40 triệu USD sẽ được dùng để thúc đẩy tiếp cận vaccine, còn 10 triệu USD hỗ trợ các hoạt động ứng phó dịch.
Khoản 40 triệu USD sẽ được sử dụng như nguồn tài chính khẩn cấp, giúp các nhà sản xuất ứng viên vaccine Bundibugyo cam kết mở rộng công suất. Nếu thử nghiệm lâm sàng cho kết quả tích cực, các liều vaccine thử nghiệm có thể được triển khai nhanh để hỗ trợ kiểm soát dịch.
Thời gian tới, Gavi sẽ hoàn thiện cơ chế tài chính cho khoản 40 triệu USD này, phối hợp với CEPI, WHO, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) và UNICEF. Cơ chế có thể bao gồm cam kết mua trước, tùy đặc điểm từng ứng viên vaccine và nhu cầu của nhà sản xuất.
Gavi cũng cho biết sẽ phối hợp để các ứng viên vaccine thành công từ nhà sản xuất tại châu Phi có thể nhận hỗ trợ nhanh thông qua sáng kiến Thúc đẩy Sản xuất Vaccine châu Phi (AVMA).
Về dài hạn, Gavi dự kiến tạo cơ chế khuyến khích các nhà sản xuất đi theo lộ trình nhanh nhất để vaccine được đưa vào Danh sách Sử dụng Khẩn cấp của WHO (EUL) hoặc Tiền thẩm định của WHO (PQ). Đây là các phê duyệt quan trọng để vaccine có thể được dùng nhanh hơn trong các tình huống y tế khẩn cấp.
Một loại vaccine ngừa Ebola đang được sử dụng khẩn cấp. Ảnh: USAmriid
Bên cạnh đầu tư vaccine, Gavi giải ngân ngay 10 triệu USD để hỗ trợ các quốc gia và đối tác ứng phó dịch. Nguồn tiền này phục vụ triển khai kế hoạch ứng phó quốc gia, bảo vệ chương trình tiêm chủng thường quy, bảo vệ nhân viên y tế và chuẩn bị sẵn sàng cho các vaccine tương lai.
Gavi hiện phối hợp với CEPI, WHO, Africa CDC, UNICEF, Ngân hàng Thế giới, Quỹ Đại dịch và các đối tác khác trong ứng phó đợt bùng phát Ebola này.
Trước đó, Gavi bắt đầu hỗ trợ tiêm chủng Ebola từ năm 2014, trong đợt dịch lớn tại Tây Phi giai đoạn 2014-2016. Tổ chức này cũng tài trợ kho dự trữ vaccine Ebola toàn cầu, hiện duy trì 500.000 liều Ervebo, vaccine được cấp phép cho Ebola do virus Zaire.
Kho dự trữ này đã được dùng trong 4 chiến dịch ứng phó các đợt bùng phát Ebola Zaire tại Cộng hòa Dân chủ Congo. Gần nhất, tháng 9/2025, hơn 47.000 người được tiêm vaccine nhanh, góp phần giảm số ca mắc và tử vong.
Một nghiên cứu công bố trên BMJ Global Health năm 2025, phân tích 7 đợt bùng phát Ebola Zaire giai đoạn 2018-2022, chỉ ra tiêm vaccine ứng phó dịch giúp giảm trung bình 77% số ca mắc và 76% số ca tử vong. Nguy cơ xảy ra dịch lớn giảm từ 71% xuống 43%.
Dịch Ebola bùng phát ở châu Phi, chủ yếu tập trung tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và có ca liên quan tại Uganda, do chủng Bundibugyo gây ra. Đến 27/5, WHO ghi nhận 125 ca xác nhận, 17 ca tử vong, cùng 906 ca nghi ngờ và 223 ca tử vong nghi ngờ tại các tỉnh Ituri, North Kivu và South Kivu của DRC.
WHO ghi nhận đợt dịch này là tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế. Hiện chưa có vaccine hoặc thuốc điều trị đặc hiệu được cấp phép cho Ebola Bundibugyo, còn các ứng viên vaccine và thuốc đang được đánh giá.
(Theo Gavi)
