Mùa tuyển sinh năm nay ở Trung Quốc có một chàng trai nổi tiếng mà chẳng cần làm gì cả. Cậu tân sinh viên này tên là Ngụy Kiến Bân, quyết định lập một tài khoản Douyin để ghi lại quãng đường nhập học, dòng giới thiệu viết đúng một câu: Tân sinh viên ngành tang lễ sinh năm 2008, khai giảng ngày 6/9, bắt đầu từ đây, ghi lại từ con số 0.
Nickname cậu tự chọn là "Frieren làm nghề tang lễ", lấy theo bộ anime mà tên tiếng Trung dịch sát nghĩa là Tống Táng Đích Phù Lị Liên.
Tài khoản mới lập của Ngụy Bân Kiệt thu hút sự chú ý của mọi người
Video đầu tiên chỉ là ảnh chụp màn hình hệ thống tra cứu kết quả của Học viện Chức nghiệp Quản lý Xã hội Tam Môn Hiệp, tỉnh Hà Nam: "Chúc mừng bạn đã trúng tuyển ngành Kỹ thuật và quản lý tang lễ hiện đại, vui lòng mang giấy báo đến trường nhập học đúng hạn."
Một post mừng đỗ đại học bình thường như hàng triệu post khác. Sau đó, có người hỏi thi được bao nhiêu điểm thì Ngụy Kiến Bân cho biết mình đạt 444 điểm.
Ngụy Bân Kiệt tiết lộ mình sinh ngày 4/4/2008 và có điểm thi tổng là 444
Sau đó, cậu lại tiếp tục kể mình sinh ngày 4/4/2008, người ta tra lại, đúng là hôm ấy rơi vào tiết Thanh Minh. Bài đăng cán mốc 286.000 lượt thích cùng 69.000 bình luận, tên ngôi trường ở Tam Môn Hiệp lọt thẳng vào danh sách được tìm kiếm nhiều nhất của Douyin.
Bên cạnh cậu chuyện khoe đỗ Đại học của một tân sinh viên nhận được sự chú ý thì netizen cũng dành sự quan tâm đặc biệt cho ngành học này. Theo truyền thông Trung Quốc, đây là một trong những ngành học có sự chuyển biến đặc biệt trong suốt ba năm qua.
Ngành từng phải vét thí sinh, giờ lấy 570 điểm
Cách đây mười năm, tang lễ là ngành phải sống bằng nguyện vọng điều chỉnh. Không ai chủ động chọn, điểm chuẩn nằm đáy bảng cao đẳng, và định kiến xã hội thì nặng đến mức nhiều gia đình sợ con học xong khó lấy vợ lấy chồng.
Thế nhưng, năm nay đã chứng kiến một sự dịch chuyển bất ngờ.
Theo kết quả xét tuyển đợt phổ thông tỉnh Chiết Giang, ngành Kỹ thuật và quản lý tang lễ hiện đại của Học viện Kỹ thuật Chức nghiệp Dân chính Trường Sa lấy điểm sàn 570, còn ngành Kỹ thuật bảo trì thiết bị tang lễ lấy 560. Để dễ hình dung, theo Sở Khảo thí Giáo dục Chiết Giang, đường phân đoạn thứ nhất của tỉnh năm 2026 là 494 điểm. Nghĩa là những thí sinh này thừa sức vào đại học chính quy, nhưng chủ động bỏ tấm bằng cử nhân để đi học một trường cao đẳng ba năm.
Đây không phải hiện tượng lẻ.
Các sinh viên trong 1 giờ học về nghi thức tang lễ
Theo tổng hợp dữ liệu xét tuyển năm nay, riêng tỉnh Sơn Đông có tới 2.403 chuyên ngành cao đẳng lấy điểm cao hơn đường phân đoạn thứ nhất của tỉnh. Cùng logic ấy, Học viện Chức nghiệp Cảnh sát Chiết Giang, tức trường cao đẳng công an của tỉnh, năm nay lấy nam 610 điểm và nữ 634 điểm.
Riêng ngành tang lễ, đường đi lên đã kéo dài vài năm. Năm 2024, theo Trung tân Xã và các báo giáo dục Trung Quốc, tân sinh viên đứng đầu về điểm số của Đại học Chức nghiệp Dân chính là một nữ sinh Chiết Giang đạt 601 điểm, và em chọn ngành tang lễ của trường, khi đó vừa được nâng cấp thành chương trình cử nhân nghề đầu tiên của cả nước cho lĩnh vực này. Điểm chuẩn ngành tang lễ ở trường này cao hơn các ngành khác từ 20 đến 30 điểm. Ở Hà Bắc năm đó, một thí sinh 560 điểm khối vật lý, thừa điểm vào các trường trọng điểm, đã đăng ký cao đẳng ngành tang lễ ở Trường Sa.
Ngay tại ngôi trường nhỏ ở Tam Môn Hiệp mà chàng trai kia vừa trúng tuyển, ngành tang lễ cũng đang là ngành đắt giá nhất. Theo dữ liệu tuyển sinh năm 2024, ở Hà Bắc, ngành này lấy 440 điểm khối lịch sử và 470 điểm khối vật lý, đều là mức cao nhất trong toàn bộ các ngành của trường.
Vì sao một ngành ai cũng né lại thành nơi tranh nhau vào?
Câu trả lời gọn nhất nằm ở phép chia.
Theo số liệu ngành được các báo cáo thị trường Trung Quốc dẫn lại, riêng khối nhà tang lễ mỗi năm thiếu khoảng 10.000 nhân sự, trong khi toàn bộ các trường có đào tạo ngành này gộp lại cho ra chưa tới 1.000 người tốt nghiệp mỗi năm. Tại Trung Quốc, hiện chỉ có khoảng 13 trường trung cấp và cao đẳng mở ngành tang lễ, theo thống kê của giới truyền thông ngành.
Chênh lệch một chọi mười ấy dẫn thẳng đến con số mà phụ huynh Trung Quốc quan tâm nhất. Giảng viên Học viện Chức nghiệp Quản lý Đô thị Trùng Khánh từng cho biết tỷ lệ có việc làm của ngành này ở trường về cơ bản đạt 100%, và điểm chuẩn đã ba năm liền vượt mức điểm sàn đại học. Học viện Quản lý Xã hội Bắc Kinh công bố hai năm liên tiếp tỷ lệ việc làm trên 95%.
Phía sau nữa là nhân khẩu học. Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, đến cuối năm 2024, dân số từ 60 tuổi trở lên của nước này là 310 triệu người, chiếm 22% tổng dân số, tăng thêm 13,34 triệu người chỉ trong một năm. Số người tử vong hằng năm đã vượt mốc 10 triệu từ 2021, và năm 2023 là khoảng 11,1 triệu người. Liên Hợp Quốc ước tính số tử vong bình quân năm của Trung Quốc sẽ tăng từ 9,61 triệu giai đoạn 2010 đến 2015 lên 12,93 triệu giai đoạn 2025 đến 2030. Về quy mô tiền, một số tổ chức nghiên cứu ước tính thị trường dịch vụ tang lễ Trung Quốc đạt khoảng 257,7 tỷ nhân dân tệ năm 2020 và có thể lên 411,4 tỷ nhân dân tệ vào 2026.
Đặt cạnh bối cảnh thị trường lao động cử nhân Trung Quốc đang bão hòa, chuyện thí sinh 570 điểm chọn cao đẳng tang lễ không còn là hành vi lập dị. Nó là một phép tính rủi ro rất tỉnh táo.
Học ngành này thì học cái gì
Đây là phần khiến người ngoài tò mò nhất, và cũng là phần bị đồn thổi nhiều nhất.
Ở Tam Môn Hiệp, theo trả lời của chủ nhiệm phòng nghiên cứu giảng dạy thuộc Học viện Dân chính Sức khỏe của trường với báo Đại Hà, chương trình xoay quanh ba khối kỹ năng bắt buộc của nghề là dịch vụ tang lễ, chống phân hủy và trang điểm cho di thể, và kỹ thuật hỏa táng. Các môn gồm văn hóa dân tục tang lễ, dịch vụ tang lễ, quản lý nghĩa trang, chủ trì tang lễ, hành văn ứng dụng trong tang lễ, đàm phán nghiệp vụ tang lễ, cộng với thực tập tại doanh nghiệp theo cơ chế hợp tác giữa nhà trường và ngành.
Học viện Chức nghiệp Quản lý Xã hội Tam Môn Hiệp
Ở bậc cử nhân nghề của Đại học Chức nghiệp Dân chính, danh mục còn hiện đại hơn nhiều. Theo giới thiệu chương trình được báo chí giáo dục Trung Quốc dẫn lại, sinh viên học giáo dục văn hóa sinh mệnh, quản lý học tang lễ, hoạch định và dẫn chương trình tang lễ, biên tập video tang lễ, chăm sóc giảm nhẹ và vỗ về tang quyến, thiết kế và sáng tạo vật phẩm tang lễ, kỹ thuật chống phân hủy và chỉnh dung di thể, kỹ thuật hỏa táng, kiểm tra và sửa chữa thiết bị tang lễ, quy hoạch thiết kế nghĩa trang. Ở Trường Sa, chương trình còn có cắm hoa, thư pháp, viết câu đối viếng và kỹ thuật vận hành máy hỏa táng.
Nói cách khác, ngành này chia làm hai nhánh khá rõ. Một nhánh thiên về dịch vụ và tổ chức, tức lên kịch bản tang lễ, dẫn lễ, làm việc với gia quyến. Một nhánh thiên về kỹ thuật, tức phục hồi và chỉnh dung di thể, vận hành thiết bị, quản lý nghĩa trang. Cái được thêm vào trong vài năm gần đây, và đáng chú ý nhất, là mảng chăm sóc giảm nhẹ và vỗ về tang quyến, nghĩa là ngành đã bắt đầu coi người sống là đối tượng phục vụ ngang với người đã khuất.
Trường ở Tam Môn Hiệp, theo hồ sơ tuyển sinh, là trường công lập được UBND tỉnh Hà Nam phê duyệt thành lập năm 2017. Ngành tang lễ được Sở Giáo dục Hà Nam phê duyệt tháng 5/2023 và tuyển khóa đầu tiên tháng 9 cùng năm, học phí 3.700 nhân dân tệ một năm, hệ ba năm. Khóa đầu tuyển được 40 sinh viên, trong đó có thí sinh điểm cao nhất trường năm ấy và 17 em đến từ ngoại tỉnh, cao hơn hẳn dự đoán của chính nhà trường. Sau ba năm, sinh viên tốt nghiệp được cấp chứng chỉ hành nghề dịch vụ tang lễ và có thể làm kỹ thuật viên chống phân hủy và chỉnh dung, nhân viên dịch vụ tang lễ hoặc kỹ thuật viên hỏa táng.
Cũng có nhiều đồn thổi xoay quanh thu nhập của nghề này. Con số lương tháng trên chục nghìn tệ xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội Trung Quốc nhưng gần như không có nguồn chính thức nào chống lưng. Cái các trường thực sự công bố được là tỷ lệ có việc làm và tính ổn định của công việc, chứ không phải bảng lương.
Ngoài ra, những định kiến về nghề nghiệp này chưa biến mất mà chỉ đỡ hơn mà thôi. Trong loạt phỏng vấn sinh viên ngành tang lễ mà báo chí Trung Quốc thực hiện, một nữ sinh kể lại rằng họ hàng biết em học ngành này thì tay run lên khi đưa phong bao lì xì cho em, bạn bè khuyên thi lại, thầy cô lo khó tìm người yêu.
Theo đánh giá về cơ hội nghề nghiệp, nhiều người cho rằng đây cũng là dấu hiệu cho khoảng cách giữa một ngành học đang hot trên bảng điểm và một nghề vẫn còn phải giải thích ở bàn ăn gia đình.
