Cảnh giác với bệnh phổi kẽ – 'sát thủ' âm thầm hơn cả ung thư

Phổi kẽ có khoảng 200 thể bệnh, trong đó một số dạng có thể tiến triển nhanh thành xơ phổi, suy hô hấp, dễ tử vong hơn ung thư.

Thông tin được GS.TS Đồng Khắc Hưng, Phó giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, chia sẻ tại hội thảo khoa học Từ khuyến cáo đến thực hành lâm sàng trong quản lý xơ hóa phổi tiến triển - góc nhìn từ Thái Lan đến Việt Nam, ngày 26/9 ở Hà Nội.

Bệnh phổi kẽ là nhóm bệnh gây tổn thương mô kẽ của phổi, ảnh hưởng đến khả năng trao đổi khí. Khoảng 200 thể bệnh đã được ghi nhận, với mức độ tiến triển và tiên lượng rất khác nhau. Đáng lưu ý, ở những thể bệnh tiến triển, tiên lượng có thể rất xấu. Khoảng 50% người bệnh chỉ sống thêm khoảng 2,5 năm và 20% sống không quá 5 năm kể từ khi được chẩn đoán.

"Một số thể bệnh phổi kẽ có thời gian sống thậm chí ngắn hơn nhiều loại ung thư phổi", GS Hưng nói, thêm rằng trong nhóm này, xơ phổi kẽ vô căn và xơ phổi kẽ tiến triển là những thể bệnh đáng lo ngại. Khi tổn thương phổi chuyển sang giai đoạn xơ hóa, chức năng hô hấp suy giảm và việc điều trị trở nên khó khăn hơn.

TS.BS Nguyễn Thị Bích Ngọc, Giám đốc Trung tâm Điều trị bệnh phổi hiếm và các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp, Bệnh viện Phổi Trung ương, cho biết tiếp nhận một nam bệnh nhân 36 tuổi nhập viện trong tình trạng khó thở nặng trong khi vài tháng trước vẫn có thể chơi bóng đá bình thường.

Kết quả chụp CT phổi cho thấy các tổn thương dạng nốt trung tâm tiểu thùy, chẩn đoán viêm phổi tăng cảm - một dạng bệnh thuộc nhóm bệnh phổi kẽ. Các bác sĩ tích cực điều trị nhưng tình trạng bệnh nhân tiếp tục xấu đi, tử vong sau khoảng một tháng.

"Đây là bệnh diễn biến rất nhanh và nguy hiểm", bác sĩ Ngọc nói.

Bệnh phổi kẽ thường khởi phát bằng những triệu chứng khá mơ hồ như ho khan kéo dài, khó thở khi gắng sức, dễ bị nhầm với các bệnh hô hấp thông thường. Vì vậy, nhiều người chỉ đến khám khi tổn thương phổi đã tiến triển. Một thể bệnh cần đặc biệt lưu ý là viêm phổi tăng cảm, xảy ra do phản ứng của hệ miễn dịch khi người bệnh tiếp xúc với các kháng nguyên trong môi trường sống hoặc làm việc.

Những người làm nghề giày da, may mặc, chế biến nông sản, bảo quản thực phẩm, chăn nuôi gia cầm có thể thường xuyên tiếp xúc với bụi hữu cơ, bụi vải, bụi da động vật và các dị nguyên khác. Môi trường ẩm thấp, kho lạnh bảo quản hải sản, nơi có nấm mốc cũng là những yếu tố nguy cơ.

Trong gia đình, nấm mốc, nhà cửa ẩm thấp, khói bụi phát sinh khi nấu nướng hoặc việc nuôi chim cảnh cũng có thể liên quan đến bệnh.

Một dấu hiệu gợi ý viêm phổi tăng cảm là triệu chứng xuất hiện hoặc nặng lên sau khi tiếp xúc với môi trường có tác nhân gây bệnh. Các biểu hiện có thể xuất hiện sau khoảng 4-8 giờ, gồm khó thở, tức ngực, gai rét, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi. Đặc biệt, triệu chứng có thể giảm khi người bệnh nghỉ làm hoặc rời khỏi môi trường tiếp xúc, nhưng tái xuất hiện khi quay trở lại.

Không phải tất cả bệnh phổi kẽ đều xuất phát từ môi trường. Với xơ phổi kẽ vô căn, nguyên nhân chính xác đến nay vẫn chưa được xác định. Tuy nhiên, với những trường hợp viêm phổi tăng cảm, việc phát hiện sớm và xác định đúng tác nhân có ý nghĩa quan trọng. Theo bác sĩ Ngọc, nếu loại bỏ được nguồn tiếp xúc, tổn thương phổi ở một số người bệnh có thể cải thiện.

Chẳng hạn, với trường hợp liên quan đến nấm mốc trong nhà, xử lý triệt để tình trạng ẩm mốc và tránh tiếp xúc trở lại có thể giúp cải thiện bệnh. Ngược lại, nếu tiếp tục tiếp xúc với căn nguyên, tổn thương có thể tiến triển và chuyển sang xơ hóa.

Theo bác sĩ Ngọc, Xquang phổi thông thường có thể không phát hiện được tổn thương phổi kẽ ở giai đoạn sớm. Khi có chỉ định, người bệnh cần được đánh giá bằng chụp cắt lớp vi tính (CT), đặc biệt là CT lát mỏng, độ phân giải cao, nhằm xác định rõ đặc điểm và mức độ tổn thương.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân nên giữ nhà cửa thông thoáng, xử lý sớm tình trạng ẩm mốc, hạn chế tiếp xúc với các dị nguyên đã được xác định. Người lao động trong môi trường có nguy cơ cần được trang bị phương tiện bảo hộ phù hợp, bảo đảm điều kiện làm việc an toàn và khám sức khỏe định kỳ.