BS Trần Nguyễn Quỳnh Loan, Trung tâm Giáo dục truyền thông dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng, cho rằng trong kỷ nguyên của thực phẩm tiện lợi, bước vào một siêu thị, trẻ nhỏ dễ bị choáng ngợp bởi những gói kẹo bánh, hộp sữa, nước uống đóng chai với màu sắc rực rỡ và hình ảnh bắt mắt. Trẻ dễ dàng chọn mua mà ít khi để ý đến điều gì ẩn sau lớp bao bì. Thực tế, phía sau lớp vỏ ngoài là những dòng chữ nhỏ ghi thông tin về giá trị dinh dưỡng, nguồn gốc xuất xứ sản phẩm - những điều mà không ít người lớn cũng thường bỏ qua.
Thống kê từ Viện Dinh dưỡng cho thấy tỷ lệ trẻ em thừa cân - béo phì ở Việt Nam đang tăng nhanh, đặc biệt tại khu vực thành thị, nơi mức tiêu thụ đồ ngọt, nước giải khát và thức ăn nhanh vượt xa khuyến nghị dinh dưỡng. Một trong những nguyên nhân quan trọng là trẻ chưa được hướng dẫn nhận biết và kiểm soát lượng dinh dưỡng nạp vào cơ thể mỗi ngày.
Học sinh sau giờ tan học phụ cha mẹ đi mua đồ ở siêu thị. Ảnh: Văn Đông
Trẻ bắt đầu vào lớp Một, nhận biết mặt chữ, là thời điểm có thể được dạy về cách đọc thông tin trên nhãn thực phẩm, theo bà Loan. Phương pháp dạy là từ những điều đơn giản nhất: hướng dẫn con nhận biết ngày sản xuất, hạn sử dụng, hay cách đọc thành phần chính của sản phẩm ghi trên bao bì.
Yếu tố quan trọng cần kiểm soát nạp vào cơ thể là lượng đường tự do. Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), lượng đường tự do nạp vào cơ thể mỗi ngày không nên vượt quá 10% tổng năng lượng, lý tưởng là dưới 5% - tương đương khoảng 25 g (5-6 muỗng cà phê) với trẻ em. Để con dễ hình dung, hãy so sánh: một hộp nước ép táo 350 ml chứa 31,5 g đường, một lon nước ngọt 330 ml chứa 34,65 g đường, nghĩa là vượt số lượng đường nên dùng trong ngày.
Natri (muối) cũng là yếu tố cần quan tâm. Natri cần thiết cho cơ thể nhưng tiêu thụ quá nhiều có thể gây áp lực lên thận và hệ tim mạch. Nhu cầu natri cho trẻ không quá 1.000-1.500 mg/ngày tùy theo độ tuổi. Nên hướng dẫn trẻ đọc mục "Sodium" hoặc "Natri" trên nhãn thực phẩm, để nhận diện các sản phẩm chứa nhiều muối như snack, mì ăn liền, đồ hộp, từ đó cân nhắc lượng tiêu thụ hàng ngày.
Ngoài ra, chất béo chuyển hóa là loại chất béo liên quan trực tiếp tới nguy cơ bệnh tim mạch sớm. Cha mẹ có thể dạy trẻ nhận diện trong phần "Thành phần" những cụm như "Dầu thực vật hydro hóa một phần" (Partially Hydrogenated Oil), đồng thời ưu tiên các sản phẩm ghi "0 gamtrans-fat" hoặc "không chứa chất béo chuyển hóa".
Giúp trẻ hiểu rằng "ít đường" hay "ít muối" không chỉ là khái niệm, mà là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe, giúp các em biết tự điều chỉnh lựa chọn. Dần dần, trẻ không còn chọn thực phẩm dựa trên cảm quan hay sở thích mà dựa trên giá trị dinh dưỡng thực sự bên trong sản phẩm. Đồng thời, đọc nhãn cũng là cơ hội để trẻ nhận thức về nguồn gốc, thương hiệu, chứng nhận an toàn...
Nhiều nghiên cứu về hành vi tiêu dùng cho thấy thói quen đọc nhãn thực phẩm hình thành từ sớm có liên quan tích cực đến việc duy trì chế độ ăn lành mạnh khi trưởng thành. Trẻ nhỏ biết nhận diện và kiểm soát các chỉ số dinh dưỡng cơ bản hôm nay sẽ có nền tảng để xây dựng thói quen ăn uống hợp lý và bảo vệ sức khỏe về lâu dài.
Người dùng cân nhắc chỉ số dinh dưỡng, lựa chọn sản phẩm minh bạch và an toàn, đồng nghĩa với việc khuyến khích nhà sản xuất cải thiện chất lượng thực phẩm, tạo ra môi trường thực phẩm lành mạnh cho cộng đồng, đặc biệt là với thế hệ trẻ.
