Bệnh võng mạc đái tháo đường âm thầm đe dọa thị lực

Người mắc đái tháo đường thường không nhận ra thị lực suy giảm cho đến khi võng mạc tổn thương nặng, song nếu phát hiện sớm, phần lớn có thể phòng ngừa hoặc điều trị hiệu quả.

Việt Nam có khoảng 7 triệu người trong độ tuổi 30-69 mắc đái tháo đường. Tổn thương mắt là một trong những biến chứng đáng lưu ý của căn bệnh này. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng một phần ba người mắc đái tháo đường có bệnh võng mạc ở một mức độ nặng đến nhẹ.

Đáng lưu ý, bệnh võng mạc đái tháo đường thường diễn tiến âm thầm. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chưa nhận thấy bất kỳ thay đổi rõ rệt nào về thị lực. Khi các triệu chứng như nhìn mờ, méo hình, xuất hiện điểm đen hoặc mất thị lực xuất hiện, tổn thương võng mạc có thể đã tiến triển.

Đường huyết tăng kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng võng mạc - lớp mô thần kinh nằm phía sau mắt, có vai trò tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu hình ảnh lên não. Theo thời gian, các mạch máu này có thể bị tổn thương, rò rỉ hoặc tắc nghẽn, gây ra bệnh võng mạc đái tháo đường.

Bệnh đặc biệt đáng lưu ý ở người trong độ tuổi lao động, khi suy giảm thị lực không chỉ ảnh hưởng sinh hoạt mà còn có thể làm giảm khả năng làm việc, gia tăng chi phí chăm sóc và tạo gánh nặng cho gia đình. Tuy nhiên, mất thị lực do đái tháo đường không phải lúc nào cũng là hệ quả không thể tránh khỏi. Theo WHO, hơn 80% trường hợp mất thị lực liên quan đến đái tháo đường có thể phòng ngừa hoặc điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm.

Thách thức lớn trong quản lý bệnh võng mạc đái tháo đường nằm ở việc người bệnh thường chỉ tìm đến các cơ sở nhãn khoa khi thị lực đã thay đổi rõ rệt. Trong khi đó, việc kiểm tra đáy mắt định kỳ giúp phát hiện tổn thương võng mạc trước khi người bệnh nhận thấy triệu chứng. WHO khuyến nghị người mắc đái tháo đường cần kiểm tra mắt định kỳ.

Khám sàng lọc thông qua chụp ảnh đáy mắt giúp bác sĩ đánh giá hình ảnh võng mạc, xác định dấu hiệu bất thường và quyết định chuyển người bệnh đến cơ sở chuyên khoa để thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị chuyên sâu. Phương pháp này đặc biệt hữu ích tại các bệnh viện đa khoa, nơi người bệnh đái tháo đường thường xuyên đến khám và quản lý bệnh nền.

Để khắc phục tình trạng người bệnh phải trải qua nhiều bước khám riêng biệt ở các cơ sở khác nhau, mô hình quản lý toàn diện bệnh võng mạc và phù hoàng điểm do đái tháo đường hướng đến kết nối các chuyên khoa Nội tiết, Đa khoa và Nhãn khoa trong cùng một quy trình chăm sóc.

Mô hình này đang được triển khai trong khuôn khổ chương trình hợp tác "Vì đôi mắt Việt", do Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) phối hợp cùng Roche Pharma Việt Nam, Bệnh viện Mắt Trung ương, Bệnh viện Mắt TP HCM và Tổ chức Orbis Quốc tế tại Việt Nam thực hiện. TS.BS. Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh, đánh giá mô hình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng điều trị cho người bệnh mà còn là bước tiến quan trọng cho sự phát triển chuyên khoa mắt tại các bệnh viện công, đặc biệt ở tuyến tỉnh.

Chương trình đã bắt đầu đưa mô hình vào thực tiễn tại các bệnh viện tham gia. Ngày 1/10, Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức nhận máy chụp ảnh màu đáy mắt không giãn đồng tử kèm phần mềm phân tích hình ảnh hỗ trợ bằng trí tuệ nhân tạo. Trước đó, Bệnh viện Mắt Bà Rịa - Vũng Tàu cũng nhận thiết bị này, giúp tăng khả năng phát hiện sớm tổn thương võng mạc.

Ông Burak Pekmezci, Tổng Giám đốc Roche Pharma Việt Nam, chia sẻ mục tiêu của mô hình không chỉ dừng lại ở việc phát hiện bệnh về mắt mà còn hình thành quy trình chăm sóc liên tục. Quy trình này giúp người bệnh được theo dõi biến chứng ngay từ tuyến cơ bản và tiếp cận điều trị chuyên sâu khi cần.

Theo kế hoạch, chương trình sẽ hỗ trợ nâng cao năng lực chuyên môn cho hơn 100 bác sĩ, điều dưỡng và kỹ thuật viên. Hơn 20.000 người bệnh tại các bệnh viện dự kiến hưởng lợi từ hoạt động khám phát hiện sớm, chuyển tuyến và điều trị kịp thời đến hết năm 2027.