4 nhóm bệnh làm tăng men tụy

Men tụy cao là tình trạng nồng độ các enzym tiêu hóa do tuyến tụy sản xuất, chủ yếu gồm amylase và lipase tăng quá giới hạn bình thường. Chỉ số amylase máu trung bình khoảng 22-80 U/L và lipase máu khoảng 10-140 U/L. Men tụy cao là dấu hiệu quan trọng phản ánh tổn thương cấu trúc nhu mô tụy, rối loạn bài tiết dịch tụy hoặc tắc nghẽn hệ thống ống tụy - mật khiến enzym không thể đi vào đường tiêu hóa mà thấm ngược vào máu.

ThS.BS.CKI Lê Khoa, khoa Gan - Mật - Tụy, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM, cho biết amylase và lipase là hai enzym hỗ trợ quá trình phân giải carbohydrate và lipid. Khi tuyến tụy bị kích thích, viêm hoặc chèn ép, các enzym này có thể thoát ra ngoài ống tụy vào máu và tăng nhanh chóng trong vòng vài giờ.

Dưới đây là một số nguyên nhân gây tăng men tụy phổ biến.

Viêm tụy cấp và mạn

Trong đợt viêm tụy cấp, các enzym tiêu hóa có nhiệm vụ phân giải thức ăn bị kích hoạt, gây phá hủy tế bào tuyến tụy, giải phóng lượng lớn amylase và lipase vào máu. Khi đó, nồng độ men tụy có thể tăng gấp 3-5 lần trong 24-48 giờ đầu. Viêm tụy cấp không được xử trí kịp thời có thể dẫn đến hoại tử tụy, nhiễm trùng, suy đa cơ quan.

Trường hợp bị viêm tụy mạn, nồng độ men tụy tăng nhẹ hoặc dao động theo từng đợt cấp. Tổn thương kéo dài có thể khiến nhu mô tụy xơ hóa, làm giảm khả năng bài tiết enzym và ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa. Người bệnh viêm tụy mạn có nguy cơ suy tụy ngoại tiết, tiêu phân mỡ, sụt cân, rối loạn chuyển hóa đường.

Sỏi mật

Hệ thống ống mật và ống tụy có mối liên hệ giải phẫu mật thiết. Sỏi từ túi mật hoặc đường mật di chuyển đến bóng vater (nhú tá lớn) dễ làm tắc nghẽn đường ra chung của dịch mật và dịch tụy. Tắc nghẽn làm tăng áp lực bên trong ống tụy khiến enzym ứ đọng, sau đó đi vào máu.

Khối u tuyến tụy

Khối u tuyến tụy dù là lành tính hay ác tính đều có khả năng chèn ép ống tụy, cản trở dòng chảy của dịch tụy. Ung thư đầu tụy thường gây tắc nghẽn sớm, triệu chứng thường gặp như đau bụng, vàng da và men tụy tăng mức độ nhẹ đến vừa.

Tổn thương tế bào do sự phát triển của khối u hoặc hoại tử mô u cũng khiến các enzym bị giải phóng vào máu. Một số khối u vùng lân cận như u ống mật chủ, u bóng vater, u tá tràng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng tuyến tụy.

Ngoài ra, một số bệnh lý ngoài tuyến tụy cũng có thể làm tăng men tụy bao gồm suy thận, bệnh lý dạ dày, bệnh lý đường ruột (viêm loét dạ dày, viêm túi thừa, thủng dạ dày), bệnh lý đường mật (viêm túi mật, viêm đường mật)... Các tổn thương này ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa, đào thải gây phản ứng viêm toàn thân.