Vì sao Virus Nipah có nguy cơ tử vong cao mà vẫn chưa có vaccine và thuốc đặc trị?

Đặc điểm dịch tễ của virus Nipah 

Theo ông Richard Jarman, Trưởng chương trình nghiên cứu Nipah tại Liên minh Đổi mới Sẵn sàng Ứng phó Dịch bệnh (CEPI), con đường phát triển vaccine Nipah vẫn còn một số thách thức cần phải vượt qua.

Khó khăn lớn nhất nằm ở đặc điểm dịch tễ của virus. Các đợt bùng phát Nipah thường có quy mô nhỏ, xuất hiện rải rác và không thường xuyên, khiến việc triển khai các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng quy mô lớn, vốn là tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả vaccine sau giai đoạn thử nghiệm lâm sàng, trở nên đặc biệt khó khăn.

Giáo sư Anish, Giảng viên Khoa Y học Cộng đồng thuộc Trường Cao đẳng Y tế Chính phủ Wayanad (Ấn Độ) cũng nhận định rằng virus Nipah hiện vẫn là dịch hiếm gặp, do đó việc tiến hành các thử nghiệm thực địa nhằm chứng minh hiệu quả phòng ngừa của vaccine gần như không khả thi.

Các đợt bùng phát virus Nipah thường nhỏ lẻ, rải rác, khiến việc đánh giá hiệu quả vaccine quy mô lớn gặp nhiều khó khăn. (Ảnh minh họa).

“Vaccine có thể được thử nghiệm tại những khu vực nguy cơ cao hoặc trong các đợt bùng phát, nhưng giá trị thuyết phục về mặt thống kê của dữ liệu thu được vẫn sẽ bị nghi ngờ”, ông Anish cho hay.

Chính vì vậy, ông Jarman cho biết nhà khoa học đang tìm kiếm những phương pháp thay thế để thu thập bằng chứng khoa học cần thiết. Một hướng đi được cân nhắc là sử dụng các mô hình tiền lâm sàng, trong đó vaccine được thử nghiệm trên động vật nhằm đánh giá tính an toàn và khả năng kích thích miễn dịch.

Các nhà nghiên cứu từ đó cũng có thể ước tính ngưỡng bảo vệ và sử dụng kết quả này làm tiêu chí đánh giá trong các thử nghiệm trên người, thay vì chờ đợi các đợt bùng phát lớn hiếm hoi.

Khó khăn vè chi phí phát triển vaccine 

Bên cạnh khó khăn về mặt khoa học, chi phí phát triển vaccine và thuốc điều trị cũng là một rào cản đáng kể. Giáo sư Anish cho biết, nhu cầu tiêm phòng chủ yếu tập trung ở các nhóm nguy cơ cao, làm giảm động lực đầu tư. Những nhóm này bao gồm nhân viên y tế, người thân và người tiếp xúc gần với ca bệnh, cũng như cư dân sinh sống tại các khu vực từng hoặc đang ghi nhận sự lây lan của virus.

Trong khi đó, để tạo nền tảng cho việc phát triển vaccine, cần thu thập và phân tích thêm nhiều loại dữ liệu, không chỉ dừng lại ở tính an toàn, khả năng sinh miễn dịch và hiệu quả bảo vệ. Ông Anish cho rằng việc đưa vaccine Nipah cho các nhóm nguy cơ cao vào các chương trình tiêm chủng quốc gia hoặc các gói bảo hiểm y tế toàn dân ở các quốc gia dễ bị tổn thương sẽ là tối ưu.

"Việc dựng hệ thống giám sát tại các cộng đồng nguy cơ cao, tiến hành nghiên cứu chuyên sâu về loài dơi nhằm xác định mức độ lưu hành của virus trong môi trường, cũng như đánh giá gánh nặng kinh tế do bệnh gây ra là những bước đi cần thiết song song với nghiên cứu vaccine", ông Anish nói thêm.

Theo Giáo sư Anish, nghiên cứu vaccine Nipah mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng do tiềm năng gây đại dịch của virus này. Hiện nay, Nipah chủ yếu lây từ động vật sang người và việc lây truyền giữa người với người vẫn hiếm gặp, ngoại trừ các sự kiện “siêu lây nhiễm” trong bệnh viện hoặc trong nhóm tiếp xúc gần.

Tuy nhiên, nếu một loại vaccine hiệu quả được phát triển trước thời điểm virus tích lũy các đột biến giúp nó dễ dàng lây lan giữa người với người, vaccine có thể trở thành công cụ then chốt để ngăn chặn các đợt bùng phát lớn và cứu sống nhiều người.