Vô sinh vì rụng trứng 'giả'

Chị Lan, 32 tuổi, ba năm vô sinh không rõ nguyên nhân, nay phát hiện bị rối loạn rụng trứng khiến trứng không phóng noãn.

Chị Lan siêu âm tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội theo dõi nang noãn liên tục cả chu kỳ thay vì chỉ xác định thời điểm nang trưởng thành. Kết quả cho thấy nang trứng phát triển đến khoảng 22 mm, nội tiết tố phù hợp với thời điểm rụng trứng, nhưng sau mốc dự kiến phóng noãn, nang vẫn tồn tại, không xẹp xuống như bình thường và không giải phóng noãn.

BS.CKII Cao Tuấn Anh chẩn đoán chị Lan mắc hội chứng nang không vỡ hoàng thể hóa (LUFS). Bác sĩ giải thích trong một chu kỳ sinh sản bình thường, nang trứng phát triển, trưởng thành rồi vỡ để giải phóng noãn vào vòi tử cung. Ở người mắc LUFS, nang trứng vẫn phát triển bình thường, cơ thể vẫn tiết hormone progesterone sau thời điểm rụng trứng, thậm chí thân nhiệt và que thử rụng trứng đều cho kết quả giống một chu kỳ có phóng noãn. Điều khác biệt là nang không vỡ nên trứng không được giải phóng để gặp tinh trùng. Tình trạng này được ví như "rụng trứng giả", tức cơ thể phát tín hiệu rằng đã rụng trứng nhưng thực tế trứng vẫn bị giữ lại trong nang nên không thể thụ thai tự nhiên.

LUFS được xem là một dạng rối loạn phóng noãn kín đáo, dễ bị bỏ sót nếu chỉ dựa vào que thử rụng trứng, xét nghiệm progesterone hoặc theo dõi chu kỳ kinh nguyệt. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào siêu âm nhiều lần quanh thời điểm rụng trứng để quan sát diễn biến của nang noãn.

"Không phải mọi chu kỳ LUFS đều đồng nghĩa vô sinh", bác sĩ giải thích, thêm rằng hiện tượng này có thể chỉ xuất hiện ở một số chu kỳ riêng lẻ ngay cả ở phụ nữ khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu LUFS tái diễn nhiều chu kỳ liên tiếp, khả năng mang thai sẽ giảm đáng kể và gây tình trạng vô sinh không rõ nguyên nhân.

Bác sĩ điều chỉnh phác đồ điều trị cho chị Lan. Người bệnh được kích thích phát triển nang noãn bằng thuốc phù hợp, kết hợp tiêm hormone hCG đúng thời điểm hỗ trợ quá trình phóng noãn và theo dõi sát bằng siêu âm. Khi xác nhận nang đã vỡ thành công, bác sĩ tiến hành bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI). Chị Lan đậu thai ngay, hiện thai phát triển ổn định ở tháng thứ 4.

Nguyên nhân chính xác của hội chứng LUFS chưa được làm rõ. LUFS có thể liên quan đến lạc nội mạc tử cung, hội chứng buồng trứng đa nang, viêm vùng chậu, bất thường đáp ứng hormone hoặc việc sử dụng kéo dài thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAIDs) quanh thời điểm rụng trứng. Nhiều trường hợp xảy ra ở phụ nữ hoàn toàn khỏe mạnh và không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.

Theo bác sĩ Tuấn Anh, đa số người bệnh "rụng trứng giả" có tiên lượng tốt nếu được chẩn đoán đúng và điều trị phù hợp. Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ kích thích buồng trứng, thay đổi thời điểm hoặc loại thuốc kích thích rụng trứng, kiểm soát các bệnh lý nền, đồng thời theo dõi sát bằng siêu âm. Nếu không hiệu quả hoặc người bệnh có thêm yếu tố gây hiếm muộn khác, thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) là phương pháp điều trị.

Bác sĩ khuyến cáo phụ nữ dưới 35 tuổi nếu quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai trong một năm mà chưa có thai (hoặc 6 tháng với nếu từ 35 tuổi trở lên) nên đến cơ sở chuyên khoa hỗ trợ sinh sản để được đánh giá toàn diện.