Từ đầu năm 2026 đến nay, các bệnh viện trong nước ghi nhận nhiều trẻ mắc tay chân miệng có biến chứng thần kinh, đặc biệt là viêm não. Theo BS Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, đây là biến chứng nặng, thường liên quan đến chủng Enterovirus 71 (EV71) và hay gặp ở trẻ dưới 3 tuổi.
Mới đây, Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí tiếp nhận bé 2 tuổi mắc tay chân miệng biến chứng viêm não. Trước đó, trẻ chỉ có nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, sốt hơn 39 độ C, kèm giật mình, ngủ gà và ăn uống kém.
Trẻ mắc tay chân miệng do chủng EV71 gây ra thường sốt nhẹ, nổi ban ít, loét miệng nhẹ nên phụ huynh dễ chủ quan. Ảnh: Bình An
Theo bác sĩ Khương, EV71 có độc lực cao, lây nhanh và có thể tấn công hệ thần kinh trung ương. Virus xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp khi trẻ hít phải giọt bắn, qua đường tiêu hóa khi nuốt phải phân chứa virus hoặc khi tiếp xúc với dịch bóng nước của người bệnh.
Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng có thể hồi phục sau 7-10 ngày nếu được chăm sóc đúng. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 3 tuổi, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Khi bệnh khiến trẻ quấy khóc, kén ăn, ngủ ít, sức đề kháng giảm, virus có điều kiện xâm nhập vào máu và nhanh chóng đến não.
Tại hệ thần kinh trung ương, virus có thể gây viêm màng não, viêm não, viêm tủy não hoặc viêm thân não. Các biến chứng này có thể đi kèm rối loạn hô hấp, tim mạch và diễn tiến rất nhanh.
Biến chứng viêm não do EV71 thường xuất hiện sớm, từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 của bệnh, thậm chí ngay những ngày đầu. "Khi đó, bệnh có thể diễn tiến nhanh và khó kiểm soát nếu không phát hiện kịp thời. Trẻ có thể tử vong ngoại viện hoặc ngay trong ngày đầu nhập viện dù được điều trị tích cực", bác sĩ Khương nói.
Khó khăn là không phải trẻ nào cũng có biểu hiện điển hình như phát ban, loét miệng hoặc bóng nước rõ. Một số trẻ chỉ sốt, nổi ban ít, loét miệng nhẹ nên phụ huynh dễ chủ quan. Khi virus bắt đầu ảnh hưởng đến não, bệnh có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ.
Một nghiên cứu trên 94 trẻ mắc tay chân miệng biến chứng viêm não do EV71, điều trị tại Trung tâm Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Trung ương từ tháng 1/2023 đến tháng 7/2025, cho thấy trẻ dưới 36 tháng tuổi chiếm 81,9% số ca.
Thay đổi thời tiết mùa hè, môi trường sinh hoạt đông đúc và khả năng lây lan qua đường tiêu hóa khiến tay chân miệng dễ bùng phát. Nhiều nghiên cứu tại Việt Nam và châu Á cũng ghi nhận biến chứng viêm não do EV71 thường xuất hiện nhiều vào mùa hè và mùa thu.
Phụ huynh cần theo dõi sát các dấu hiệu chuyển nặng như sốt cao liên tục trên 39 độ C, không đáp ứng thuốc hạ sốt; giật mình hơn 2 lần trong 30 phút; lừ đừ, ngủ gà, quấy khóc vô cớ; run tay chân, đi loạng choạng hoặc nôn ói nhiều. Khi trẻ có các biểu hiện này, cần đưa đến bệnh viện càng sớm càng tốt.
Ngoài ra, EV71 có nhiều phân nhóm khác nhau. Trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể tái nhiễm và có nguy cơ diễn tiến nặng nếu nhiễm phải phân nhóm chưa mắc trước đây.
Để phòng bệnh, bác sĩ Khương khuyến cáo phụ huynh và nhà trường thực hiện nguyên tắc "3 sạch": ăn uống sạch, giữ nơi ở sạch và duy trì bàn tay sạch cho trẻ. Gia đình cần chú ý thu gom, xử lý phân và chất thải của trẻ đúng cách, giữ vệ sinh môi trường để hạn chế virus lây qua đường tiêu hóa trong cộng đồng.
Bé trai được mẹ đưa đến VNVC Nhà Bè tiêm vaccine phòng bệnh. Ảnh: Hoàng Dương
Vaccine phòng tay chân miệng đã được Bộ Y tế cấp phép lưu hành tại Việt Nam. Hệ thống Tiêm chủng VNVC dự kiến đưa vaccine về nước và triển khai tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi. Vaccine giúp phòng chủng virus EV71 gây bệnh tay chân miệng nguy hiểm và khả năng bảo vệ chéo với các phân nhóm khác nhau, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và tái nhiễm.
Trong thời gian chờ vaccine tay chân miệng, cha mẹ nên cho trẻ tiêm đầy đủ các vaccine phòng bệnh hô hấp khác như phế cầu, cúm, sởi, thủy đậu, não mô cầu. Việc này giúp trẻ giảm nguy cơ mắc bệnh chồng bệnh khi sức đề kháng còn non yếu.
