Hen phế quản dị ứng là bệnh hô hấp mạn tính xảy ra khi đường thở bị viêm kéo dài và trở nên nhạy cảm với các yếu tố kích thích từ môi trường. Những tác nhân như bụi nhà, phấn hoa, thời tiết lạnh, khói thuốc hay hóa chất có thể khiến niêm mạc phế quản sưng nề, tăng tiết đờm và co thắt, gây ho kéo dài, khò khè, nặng ngực hoặc khó thở.
PGS.TS.BS Hoàng Thị Lâm, Trưởng khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết hen là bệnh mạn tính cần được theo dõi lâu dài. Tuy nhiên, không ít người bệnh nhận thấy triệu chứng giảm vài tuần hoặc vài tháng đã tự ý ngưng thuốc. Khi cơn hen quay trở lại, mức độ thường nặng hơn trước và nguy cơ xuất hiện cơn hen cấp cũng tăng lên.
Một sai lầm khác là lạm dụng thuốc cắt cơn. Nhóm thuốc này giúp giảm nhanh triệu chứng khó thở nên nhiều người bệnh nghĩ chỉ cần dùng khi lên cơn hen là đủ. Thực tế, thuốc cắt cơn không giải quyết tình trạng viêm mạn tính bên trong đường thở. Nếu không điều trị dự phòng đều đặn, phản ứng viêm vẫn âm thầm tiến triển và tăng nguy cơ tái phát, theo bác sĩ Lâm.
Ở trường hợp kiểm soát kém kéo dài, chức năng phổi có thể suy giảm dần theo thời gian. Người bệnh thường xuyên mệt mỏi, giảm khả năng vận động, khó ngủ do ho hoặc khó thở về đêm. Với trẻ nhỏ, hen kéo dài còn ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ và sự phát triển thể chất.
Tiếp xúc dị nguyên thường xuyên cũng là yếu tố khiến bệnh khó ổn định. Các tác nhân phổ biến gồm mạt bụi trong chăn gối, nấm mốc, lông chó mèo, khói thuốc lá, nước hoa hoặc hóa chất tẩy rửa... Theo bác sĩ Lâm, nhiều người lên cơn hen về đêm do tiếp xúc mạt bụi trong chăn gối hoặc tái phát liên tục khi sống chung với thú cưng trong không gian kín mà không nhận ra.
Bác sĩ Lâm tư vấn cho người bệnh. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Tự ý dùng thuốc cũng khiến việc kiểm soát hen trở nên khó khăn hơn. Nhiều người bị ho, khò khè liền mua kháng sinh sử dụng dù phần lớn cơn hen không liên quan nhiễm khuẩn. Việc lạm dụng kháng sinh không giúp cải thiện bệnh mà có thể gây rối loạn tiêu hóa, mệt mỏi hoặc tăng nguy cơ dị ứng thuốc.
Một số trường hợp khác như lạm dụng corticoid đường uống hoặc tiêm kéo dài mà không có chỉ định chuyên khoa, cũng dễ dẫn đến các tác dụng phụ như tăng cân, phù mặt, rối loạn chuyển hóa, loãng xương hoặc suy tuyến thượng thận.
Bên cạnh thuốc, lối sống ảnh hưởng đáng kể đến khả năng kiểm soát hen. Thức khuya, căng thẳng kéo dài, hút thuốc lá hoặc thường xuyên tiếp xúc môi trường ô nhiễm đều làm tăng nguy cơ khởi phát cơn hen. Thời điểm giao mùa hoặc thay đổi thời tiết đột ngột cũng là giai đoạn bệnh dễ bùng phát hơn.
Bác sĩ Lâm khuyến cáo người mắc bệnh hen nên duy trì điều trị đúng phác đồ, tái khám định kỳ và không tự ý ngưng thuốc khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ. Đồng thời, giữ môi trường sống thông thoáng, hạn chế bụi, vệ sinh chăn ga thường xuyên và tránh các yếu tố từng gây kích phát cơn hen.
Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, tập luyện phù hợp và tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin C hỗ trợ sức khỏe hô hấp. Khi xuất hiện các dấu hiệu như ho kéo dài, khò khè tái phát nhiều lần, nặng ngực hoặc khó thở về đêm, người bệnh nên đến bệnh viện khám sớm để được đánh giá và điều trị đúng hướng, tránh biến chứng nguy hiểm.
