Trẻ có nên ngừng uống sữa khi nghi dậy thì sớm?

Con gái tôi 8 tuổi, gần đây ngực bắt đầu phát triển, cao nhanh hơn các bạn cùng lớp. Gia đình lo con dậy thì sớm, có nên ngừng hai cữ sữa một ngày của bé không? (Thanh Giang, TP HCM)

Trả lời:

Dậy thì sớm ở bé gái được định nghĩa là xuất hiện đặc tính sinh dục thứ phát trước 8 tuổi, thường bắt đầu bằng phát triển tuyến vú. Nếu dấu hiệu xuất hiện sau khi trẻ đã tròn 8 tuổi thì không được xếp là dậy thì sớm, chỉ là giai đoạn đầu của dậy thì bình thường song vẫn cần theo dõi sát. Trường hợp ngực phát triển nhanh, chiều cao tăng vọt, kèm lông mu, lông nách, mụn, mùi cơ thể hoặc ra máu âm đạo trong thời gian ngắn, cha mẹ nên đưa trẻ khám chuyên khoa Nội tiết Nhi.

Gia đình không nên tự ngừng cho trẻ sữa chỉ vì lo trẻ dậy thì sớm. Hiện chưa có bằng chứng khẳng định việc uống sữa là nguyên nhân gây dậy thì sớm.

Lượng hormone tăng trưởng IGF-1 trong sữa bò rất thấp và bị phá hủy khi qua hệ tiêu hóa người, không đủ để làm thay đổi nội tiết tố của trẻ.

Dậy thì sớm liên quan nhiều yếu tố như di truyền, cân nặng, béo phì, rối loạn nội tiết, bệnh lý thần kinh trung ương, bệnh tuyến giáp, u nang buồng trứng hoặc tiếp xúc với nguồn hormone từ thuốc, mỹ phẩm... Dinh dưỡng cũng có vai trò, chủ yếu liên quan đến tình trạng dư thừa năng lượng kéo dài hơn là riêng việc uống sữa.

Thừa cân, béo phì có liên quan với thời điểm dậy thì sớm hơn ở bé gái. Do đó, cha mẹ cần quan tâm cân nặng, toàn bộ khẩu phần của trẻ. Nếu trẻ uống nhiều sữa có đường, sữa béo... có thể gây tăng cân nhanh, cần được tư vấn điều chỉnh toàn bộ chế độ ăn.

Nếu bé đang uống hai cữ sữa mỗi ngày, gia đình cần xem mỗi cữ bao nhiêu ml, loại gì, có đường hay không, cân nặng của bé... Với trẻ cân nặng bình thường, ăn uống không dư thừa, hai cữ sữa phù hợp theo nhu cầu vẫn có thể duy trì. Ưu tiên sữa tươi không đường hoặc ít đường. Nếu trẻ thừa cân, có thể giảm lượng sữa, đổi sang sữa không đường, điều chỉnh theo tư vấn của bác sĩ.

Chế độ ăn của trẻ nghi ngờ dậy thì sớm vẫn cần đủ bốn nhóm chất gồm tinh bột, đạm, chất béo, vitamin, khoáng chất. Nên cho bé ăn đa dạng thịt nạc, cá, trứng, tôm, cua, đậu phụ, rau xanh, trái cây ít ngọt, ngũ cốc nguyên hạt. Hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, đồ ăn nhanh, xúc xích, gà rán, khoai tây chiên,...

Trẻ cần vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày, hạn chế thời gian tĩnh tại, xem thiết bị điện tử, ngủ đủ giấc theo lứa tuổi. Cha mẹ không nên tự mua thuốc hoặc thực phẩm chức năng được quảng cáo "ức chế dậy thì", "thải hormone" hay "tăng chiều cao" cho trẻ. Các sản phẩm không rõ thành phần, không mang lại lợi ích, thậm chí tiềm ẩn nhiều nguy cơ tác dụng phụ.

Khoa Dinh dưỡng,
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội