Tắc ba nhánh mạch vành, phình động mạch chủ

Ông Minh, 63 tuổi, xuất hiện những cơn đau ngực thoáng qua, khó thở do tắc hẹp ba nhánh mạch máu nuôi tim kèm túi phình động mạch chủ bụng.

Ông Minh mắc bệnh mạch vành, đặt hai stent động mạch liên thất trước và một stent động mạch mũ cách đây 10 năm. Sau can thiệp, ông uống thuốc theo chỉ định song vẫn hút thuốc lá, mắc đái tháo đường, tăng huyết áp và rối loạn lipid máu.

Kết quả chụp mạch vành tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho thấy bệnh mạch vành đã tiến triển nặng. Stent ở nhánh liên thất trước tắc hoàn toàn, động mạch mũ hẹp nặng trong stent, động mạch vành phải cũng tắc toàn bộ. Một số vùng cơ tim phải nhận máu qua các nhánh tuần hoàn bàng hệ.

ThS.BS.CKII Huỳnh Hoàng Khang, Trưởng khoa Ngoại Tim mạch, Trung tâm Tim mạch Can thiệp, cho biết hệ thống mạch máu chính nuôi tim của bệnh nhân bị tổn thương nghiêm trọng. Ông Minh có nguy cơ suy tim cấp, nhồi máu cơ tim, đột tử nếu không can thiệp sớm.

Vì nhiều đoạn mạch bị tắc nên đặt stent không còn phù hợp, bác sĩ quyết định phẫu thuật bắc cầu mạch vành. Tuy nhiên, khi đánh giá hình ảnh trước mổ, êkíp phát hiện thêm một túi phình động mạch chủ bụng đường kính 68 mm (bình thường chỉ khoảng 20 mm).

Phình động mạch chủ bụng là tình trạng thành động mạch này trở nên yếu đi và giãn lớn bất thường, tạo thành một túi chứa đầy máu. Túi phình càng lớn, nguy cơ vỡ càng tăng. Theo bác sĩ Khang, kích thước túi phình từ 55 mm trở lên thì có chỉ định can thiệp để tránh nguy cơ vỡ, gây xuất huyết ồ ạt vào ổ bụng, tụt huyết áp, bệnh nhân có thể tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Với ông Minh, nếu xử lý túi phình trước, bệnh nhân phải trải qua một thủ thuật lớn trong khi hệ mạch vành đang tắc nghẽn nặng. Những thay đổi về huyết áp, nhịp tim và tuần hoàn có thể khiến cơ tim thiếu máu, tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp hoặc suy tim. Ngược lại, nếu phẫu thuật bắc cầu mạch vành trước, êkíp phải kiểm soát chặt huyết áp và huyết động trong suốt cuộc mổ để hạn chế tác động lên thành túi phình.

Cuối cùng, êkíp quyết định phẫu thuật bắc cầu mạch vành trước nhằm cải thiện dòng máu nuôi tim, trước khi xử lý túi phình ở giai đoạn tiếp theo. Bác sĩ chọn mổ bắc cầu mạch vành không dùng tuần hoàn ngoài cơ thể (off-pump), thực hiện cầu nối khi tim vẫn đập. Phương pháp này giúp giảm viêm, rối loạn đông máu, mất máu, truyền máu và các biến chứng hậu phẫu ở bệnh nhân nguy cơ cao.

Theo bác sĩ Khang, thách thức đặt ra là phẫu thuật viên phải nâng và xoay tim để tiếp cận từng nhánh mạch vành, trong khi mỗi thay đổi tư thế có thể làm huyết áp và cung lượng tim giảm. Bác sĩ khâu các cầu nối trên những mạch máu chỉ vài milimet liên tục chuyển động theo từng nhịp tim, đồng thời phối hợp với êkíp gây mê duy trì huyết động ổn định. Các bác sĩ phải kiểm soát chặt chẽ huyết áp của người bệnh để tránh nguy cơ vỡ túi phình động mạch chủ.

Êkíp tạo thành công ba cầu nối mạch vành, không tác động đến túi phình. Ông Minh hồi phục thuận lợi, tình trạng đau ngực cải thiện, huyết động ổn định, được xuất viện sau một tuần.

Dự kiến sau khi sức khỏe ông Minh ổn định, bác sĩ sẽ đánh giá lại tình trạng túi phình và lựa chọn phương án xử lý phù hợp, có thể đặt stent graft hoặc phẫu thuật.

Bác sĩ Khang khuyến cáo bệnh nhân đã đặt stent mạch vành vẫn cần kiểm soát các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và hút thuốc lá. Stent chỉ giúp mở rộng đoạn mạch bị hẹp nhưng không loại bỏ quá trình xơ vữa động mạch. Bệnh vẫn có thể tiến triển ở vị trí khác hoặc tái hẹp, tắc trong stent nhiều năm sau đó.

Với những bệnh nhân mắc cùng lúc nhiều bệnh lý tim mạch phức tạp, việc đánh giá toàn diện, phối hợp giữa các chuyên khoa giúp bác sĩ lựa chọn phương án can thiệp phù hợp, tối ưu hiệu quả điều trị.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi