Những thói quen âm thầm tàn phá gan
Uống rượu bia, ăn nhiều đồ ngọt, thức khuya, lười vận động... là những thói quen khiến lá gan âm thầm bị tàn phá.
Theo BS.CK2 Lâm Nguyễn Thùy An, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM - Cơ sở 3, gan đảm nhiệm hàng trăm chức năng sống còn như chuyển hóa dinh dưỡng, tổng hợp protein, sản xuất mật, dự trữ năng lượng, chuyển hóa thuốc và khử độc. Tổn thương kéo dài có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ, viêm gan mạn, xơ gan, suy gan và ung thư gan. Đáng lo ngại, không ít người vẫn sinh hoạt bình thường dù men gan đã tăng cao hoặc đang nhiễm virus viêm gan mạn tính.
Dưới góc nhìn y học cổ truyền, "Can" là hệ chức năng điều hòa khí huyết, tàng huyết và cảm xúc. Do đó, để bảo vệ gan đòi hỏi lối sống lành mạnh tổng thể từ sớm, thay vì đợi cơ thể phát tín hiệu cảnh báo.
Ăn uống thừa năng lượng
Gan là trung tâm chuyển hóa đường và chất béo. Nạp thừa năng lượng khiến mỡ tích tụ trong tế bào gan, gây gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa, lâu dần tiến triển thành viêm gan và xơ gan.
Bác sĩ khuyên nên ưu tiên rau xanh, ăn trái cây lượng vừa phải, ngũ cốc nguyên hạt và đạm lành mạnh (cá, thịt nạc, trứng, các loại đậu). Đồng thời, cắt giảm tối đa đồ ngọt, trà sữa, nước ngọt, đồ chiên rán, thức ăn nhanh và bỏ thói quen ăn khuya. Người có bệnh nền như tiểu đường, thận mạn, gout hay bệnh gan mạn tính cần tham khảo ý kiến chuyên gia, tuyệt đối không ăn kiêng cực đoan theo trào lưu mạng.
Uống rượu bia
Quá trình chuyển hóa cồn tại gan sinh ra acetaldehyde - chất gây độc trực tiếp cho tế bào gan. Lạm dụng rượu bia làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan, xơ gan và ung thư gan, đặc biệt nguy hiểm ở người đã nhiễm viêm gan B, C.
Người có men gan cao hoặc mắc bệnh gan cần kiêng tuyệt đối rượu bia. Bác sĩ An nói các sản phẩm gắn mác "giải rượu", "bổ gan" không thể ngăn ngừa hay đảo ngược tổn thương do cồn; cách bảo vệ duy nhất là ngừng uống.
Người có men gan cao hoặc mắc bệnh gan cần kiêng tuyệt đối rượu bia. Ảnh minh họa: Huỳnh Anh
Lạm dụng thuốc và ngộ độc paracetamol
Tự ý mua thuốc theo truyền miệng, dùng lại đơn cũ hoặc uống cùng lúc nhiều loại có chung hoạt chất là sai lầm phổ biến khiến gan quá tải. Điển hình là paracetamol, hoạt chất có mặt trong vô số loại thuốc giảm đau, hạ sốt, cảm cúm. Dùng quá liều hoặc kết hợp sai cách có thể dẫn đến suy gan cấp hoại tử.
Nguyên tắc an toàn là dùng đúng chỉ định, đúng liều và thời gian. Khi đi khám, cần thông báo với bác sĩ mọi loại thuốc đang uống, bao gồm tân dược, thực phẩm chức năng và thảo dược.
Chủ quan trước viêm gan virus
Viêm gan B và C là thủ phạm hàng đầu gây xơ gan, ung thư gan nhưng thường ủ bệnh không triệu chứng. Hiện viêm gan B đã có vaccine phòng ngừa hiệu quả cao; người chưa có kháng thể nên chủ động tiêm sớm. Viêm gan C chưa có vaccine nhưng có thể chữa khỏi hoàn toàn nếu phát hiện kịp thời. Vaccine viêm gan A cũng được khuyến cáo cho nhóm nguy cơ cao.
Để phòng lây nhiễm, tuyệt đối không dùng chung kim tiêm, dao cạo, bàn chải đánh răng; quan hệ tình dục an toàn và chọn cơ sở y tế, xăm thẩm mỹ bảo đảm vô trùng.
Thực phẩm mốc chứa độc tố gây ung thư
Đậu phộng, ngô, gạo và các loại hạt bảo quản ẩm mốc dễ sinh ra aflatoxin - loại độc tố vi nấm có khả năng gây ung thư gan hàng đầu, đặc biệt nguy hại trên nền người bệnh viêm gan B.
Tuyệt đối không ăn thực phẩm chớm mốc, đổi màu hay có mùi lạ. Ngoài ra, thói quen ăn chín, uống sôi và giữ vệ sinh giúp phòng ngừa viêm gan A, E lây qua đường tiêu hóa.
Lầm tưởng về "uống thuốc mát gan để thải độc"
Nổi mụn, ngứa da, mệt mỏi thường bị quy chụp cho "nóng gan", song đây là những biểu hiện không đặc hiệu của nhiều bệnh lý khác nhau.
Chưa có bằng chứng khoa học cho thấy các loại nước mát, thảo dược trôi nổi giúp "làm sạch" gan. Ngược lại, nhiều ca tổn thương gan cấp đã xảy ra do dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc. Thuốc cổ truyền chỉ an toàn và hiệu quả khi được bác sĩ bắt mạch, kê đơn đúng liều lượng.
Lười vận động và thức khuya
Vận động tối thiểu 150 phút mỗi tuần (đi bộ nhanh, bơi lội, đạp xe) giúp tăng độ nhạy insulin, cải thiện chuyển hóa mỡ và kiểm soát cân nặng, từ đó giảm thoái hóa mỡ ở gan. Người thừa cân cần giảm cân khoa học, tránh dùng thuốc giảm cân cấp tốc gây độc cho gan.
Giấc ngủ tuy không trực tiếp "lọc độc" như đồn thổi, nhưng thức khuya kéo theo thói quen ăn đêm, căng thẳng và rối loạn chuyển hóa. Ngủ đủ giấc, đúng giờ giúp hệ chuyển hóa và lá gan có thời gian nghỉ ngơi, phục hồi.
Lá gan có khả năng bù trừ rất lớn, nên khi xuất hiện các triệu chứng sau, tổn thương thường đã nặng:
Bác sĩ khuyến cáo người thừa cân, đái tháo đường, nghiện rượu bia hoặc gia đình có tiền sử bệnh gan nên chủ động tầm soát định kỳ. Với người đã mắc viêm gan B, C hoặc xơ gan, cần tuân thủ lịch tái khám, siêu âm và xét nghiệm tầm soát ung thư gan định kỳ, không tự ý bỏ thuốc khi thấy cơ thể tạm thời khỏe mạnh.
