Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, giải thích hiện tượng này thường xuất hiện vào các buổi tối mùa đông. Lúc này, lớp không khí ấm phía trên "đè" chặt lớp khí lạnh sát mặt đất, ngăn cản bụi mịn và khí độc khuếch tán lên cao. Sự ứ đọng khiến chỉ số chất lượng không khí (AQI) tại nhiều khu vực tăng vọt lên mức "kém" (trên 100) hoặc "xấu" (trên 150). Các hạt bụi siêu mịn PM2.5 dễ dàng xâm nhập sâu vào phế nang phổi, thậm chí đi thẳng vào máu.
Ô nhiễm kết hợp với thời tiết lạnh gây hại sức khỏe. Ảnh: Hoàng Giang
Cơ thể con người khi gặp lạnh sẽ kích hoạt cơ chế tự vệ co mạch ngoại vi ở da, tay, chân để dồn máu nuôi tim, não. Hệ thần kinh giao cảm giải phóng hormone khiến tim đập nhanh, huyết áp tăng vọt. Đồng thời, nhiệt độ thấp làm máu có xu hướng cô đặc, tăng độ nhớt. Dòng chảy của máu qua các đoạn mạch xơ vữa trở nên khó khăn, tạo điều kiện cho cục máu đông hình thành. Những huyết khối này di chuyển lên não gây tắc mạch (đột quỵ) hoặc chặn mạch vành gây nhồi máu cơ tim.
Nhóm người có tiền sử tăng huyết áp, xơ vữa động mạch đối mặt rủi ro cao nhất do tim phải làm việc quá tải để thắng sức cản ngoại vi. Ngoài ra, không khí ô nhiễm đậm đặc về đêm còn trực tiếp tấn công hệ hô hấp, gây cảm cúm, sổ mũi, viêm phổi ở trẻ nhỏ và người già.
Chuyên gia khuyến cáo người dân cần theo dõi sát chỉ số AQI trước khi ra khỏi nhà. Nếu chỉ số vượt mức 150 hoặc nồng độ bụi mịn quá cao, người cao tuổi và người bệnh tim mạch nên hủy bỏ kế hoạch tập thể dục ngoài trời, chuyển sang vận động nhẹ trong nhà có lọc không khí. Khi bắt buộc ra đường, việc giữ ấm vùng đầu, cổ, ngực, chân tay và đeo khẩu trang chống bụi mịn là yêu cầu bắt buộc.
Về dinh dưỡng, các gia đình cần duy trì chế độ ăn đủ chất với tinh bột, protein, chất béo lành mạnh từ các loại hạt, cá, thịt nạc; tăng cường rau quả tươi và uống đủ nước. Mọi người cần hạn chế tối đa các chất kích thích như rượu bia, thuốc lá và đồ ăn cay nóng để giảm gánh nặng cho tim mạch.
Tại nơi ở, nhiệt độ phòng lý tưởng nên duy trì mức 25-28 độ C, đảm bảo thông thoáng nhưng tránh gió lùa trực tiếp. Người dân có thể dùng điều hòa, lò sưởi nhưng tuyệt đối không sưởi bằng bếp than trong phòng kín để tránh ngộ độc khí CO. Việc giữ nhiệt độ phòng quá ấm cũng không tốt vì dễ gây sốc nhiệt khi bước ra môi trường lạnh bên ngoài.
