Liệt dây thần kinh số 7 do lạnh

Tối hôm trước khi nhập viện, anh Minh ngủ phòng điều hòa khoảng 24 độ, hướng gió thổi trực tiếp vào mặt. BS.CKI Nguyễn Hữu Khánh, Khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết anh bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên do nhiễm lạnh. Sau một tuần điều trị bằng thuốc kết hợp vật lý trị liệu, chức năng cơ mặt cải thiện.

Còn bà Thoa, 52 tuổi, sau khi đi chợ buổi sáng về đau âm ỉ vùng sau tai trái, sau đó méo miệng, nói không tròn tiếng, nhắm mắt bên trái không kín. Tưởng đột quỵ, bà đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM kiểm tra.

Từ kết quả chụp MRI não, bác sĩ loại trừ tổn thương mạch máu não, chẩn đoán bà bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên do nhiễm lạnh. Bà Thoa bệnh mắc đái tháo đường khiến sức đề kháng suy giảm kết hợp nhiễm lạnh kéo dài làm quá trình viêm, phù nề dây thần kinh mặt diễn ra mạnh, dai dẳng. Người bệnh được điều trị bằng thuốc kháng viêm, giảm phù nề kết hợp vật lý trị liệu phục hồi chức năng cơ mặt, tình trạng giảm rõ sau hơn hai tuần.

Theo bác sĩ Khánh, dây thần kinh số 7 chi phối vận động các cơ mặt và tham gia dẫn truyền vị giác, tiết nước mắt, nước bọt. Do đi qua ống xương hẹp ở xương thái dương, dây thần kinh này rất nhạy cảm với phù nề. Khi đầu - mặt - cổ tiếp xúc lạnh đột ngột, mạch máu co thắt gây thiếu máu cục bộ, kích hoạt viêm và phù nề, dẫn đến chèn ép dây thần kinh và rối loạn dẫn truyền xung động đến cơ mặt.

Thời tiết lạnh còn là yếu tố thuận lợi làm tái hoạt các loại virus, đặc biệt là virus herpes simplex type 1 (HSV-1), vốn được tìm thấy trong hạch thần kinh mặt ở nhiều người khỏe mạnh. Khi virus tái hoạt, phản ứng viêm miễn dịch xảy ra mạnh hơn, khiến phù nề dây thần kinh tăng, làm triệu chứng liệt mặt xuất hiện đột ngột, rõ rệt.

Người bệnh thường khởi phát nhanh, có thể thức dậy buổi sáng với các dấu hiệu như méo miệng, cười lệch, nói khó, chảy nước miếng hoặc nước mắt bên liệt, nhắm mắt không kín, kèm đau âm ỉ sau tai. Các triệu chứng này tiến triển trong vài giờ đến một, hai ngày, nhưng không gây rối loạn ý thức.

Bác sĩ Khánh lưu ý liệt mặt do nhiễm lạnh thường không kèm yếu tay chân, tê nửa người hay rối loạn ngôn ngữ trung ương như đột quỵ. Tuy nhiên, do biểu hiện méo miệng khá giống đột quỵ, dẫn đến điều trị chậm trễ, sai cách. "Thời điểm vàng" để điều trị liệt mặt ngoại biên là trong 72 giờ đầu nhằm giảm phù nề dây thần kinh, bảo vệ bao myelin, tăng khả năng hồi phục hoàn toàn chức năng vận động cơ mặt.

Phác đồ điều trị thường dùng thuốc kháng viêm corticosteroid sớm để giảm viêm, phù nề và chèn ép dây thần kinh; có thể phối hợp thuốc kháng virus khi nghi ngờ liên quan virus. Người bệnh cần bảo vệ mắt bên liệt bằng nước mắt nhân tạo, băng che khi ngủ để tránh tổn thương giác mạc. Vật lý trị liệu như tập vận động cơ mặt, điện xung nhẹ, massage đúng kỹ thuật giúp phục hồi chức năng. Người bệnh không tự ý châm cứu hay xoa bóp mạnh. Nếu điều trị sớm, đa số người bệnh hồi phục hoàn toàn sau vài tuần đến vài tháng.

Bác sĩ Khánh khuyến cáo mọi người giữ ấm vùng đầu, mặt, cổ khi ra ngoài vào mùa lạnh, tránh để quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mặt, nhất là khi ngủ. Không tắm khuya, không xối nước lạnh hoặc nước nóng đột ngột lên đầu, mặt. Khi có dấu hiệu méo miệng, lệch mặt, nhắm mắt không kín hoặc đau sau tai, cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được khám, phân biệt với đột quỵ, điều trị kịp thời.