Bệnh do virus HPV vừa được liệt vào danh sách bệnh truyền nhiễm nhóm B, là nhóm bệnh có khả năng lây truyền nhanh. HPV là virus lây truyền qua đường tình dục phổ biến trên thế giới, hầu hết mọi người hoạt động tình dục đều có thể nhiễm HPV vào một thời điểm nào đó trong đời. BS Phan Nguyễn Trường Giang, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC giải đáp 5 thắc mắc thường gặp về loại vaccine phòng bệnh này như sau:
Virus HPV là gì?
HPV (Human Papillomavirus) là virus gây u nhú ở người, gồm hơn 200 chủng có thể gây ra các bệnh lý khác nhau, từ mụn cóc lành tính đến ung thư. Virus lây truyền chủ yếu qua đường quan hệ tình dục, tiếp xúc da kề da hoặc lây qua tiếp xúc da, niêm mạc khi có các vết xước nhỏ.
Các chủng HPV được phân thành nhóm nguy cơ cao và nhóm nguy cơ thấp. Trong đó, nhóm nguy cơ thấp như HPV 6, 11 có thể gây ra mụn cóc sinh dục, còn các chủng 16, 18, 31, 42... thuộc nhóm nguy cơ cao có thể gây ung thư ở cổ tử cung, âm hộ, âm đạo, hậu môn, hầu họng, dương vật.
Phần lớn các trường hợp nhiễm HPV, virus được hệ miễn dịch đào thải ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên, có khoảng 10-20% trường hợp virus không tự đào thải, đặc biệt các chủng nguy cơ cao gây nhiễm dai dẳng, biến đổi các tế bào dẫn đến ung thư ở vùng kín như cổ tử cung, hậu môn, âm đạo, dương vật, vòm họng... Thời gian ủ bệnh các chủng virus gây ung thư dài, có thể lên đến 10-20 năm, lây nhiễm cho người khác dù không có triệu chứng.
Tế bào biểu mô bị biến đổi do nhiễm HPV. Ảnh: Viện Ung thư Quốc gia Mỹ
Có mấy loại vaccine HPV?
Hiện Việt Nam có hai loại vaccine phòng bệnh do HPV, gồm: Gardasil và Gardasil 9. Trong đó, vaccine Gardasil giúp phòng bốn chủng HPV, gồm: 6, 11, 16, 18, chỉ sử dụng cho nữ giới 9-26 tuổi. Bé gái từ 9 đến dưới 14 tuổi chỉ cần tiêm hai mũi vaccine, từ 14-26 tuổi tiêm ba mũi trong vòng 6 tháng.
Loại thứ hai là vaccine thế hệ mới Gardasil 9, phòng thêm 5 chủng so với loại Gardasil là 31, 33, 45, 52 và 58, dành cho cả nam và nữ. Tháng 5/2024, Bộ Y tế đã mở rộng chỉ định tiêm vaccine này cho người độ tuổi từ 9-45 thay vì giới hạn 9-26 tuổi như trước. Trẻ từ 9 đến dưới 15 tuổi chỉ cần tiêm 2 mũi Gardasil 9, từ 15 đến 45 tuổi cần tiêm ba mũi.
Trong đó, 9-14 là tuổi vàng để tiêm vaccine HPV vì trẻ ít tiếp xúc virus qua đường quan hệ tình dục. Kháng thể từ vaccine có thể duy trì ở nồng độ cao, không suy giảm theo thời gian. Trẻ chỉ cần tiêm 2 mũi, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí. Mặt khác, giới trẻ có xu hướng quan hệ tình dục ngày càng sớm, tiêm vaccine giúp bảo vệ trẻ ngay từ sớm.
Vaccine HPV phòng bệnh gì?
Vaccine hoạt động dựa trên cơ chế kích thích hệ miễn dịch của cơ thể sản sinh kháng thể chống lại 4 chủng hoặc 9 chủng virus HPV, tùy vào loại vaccine. Trong đó, Gardasil giúp phòng ngừa ung thư và các tổn thương tiền ung thư hoặc loạn sản cổ tử cung, âm hộ, âm đạo, do 2 chủng virus 16, 18 và mụn cóc sinh dục do 2 chủng 6, 11 gây ra.
Gardasil 9 giúp phòng ngừa mụn cóc sinh dục, ung thư và tổn thương tiền ung thư, loạn sản ở cổ tử cung, âm hộ, âm đạo, hậu môn, họng miệng và các loại ung thư vùng đầu và cổ khác do các chủng 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 và 58 gây ra. Khi tiêm đủ phác đồ, vaccine HPV có hiệu quả bảo vệ hơn 90%.
Người trẻ tiêm vaccine Gardasil 9 tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh: Bình An
Nam giới không cần tiêm HPV?
HPV lưu hành ở nam giới cao hơn nữ giới ở mọi lứa tuổi và không giảm theo tuổi. Tuy nhiên, khả năng tự đào thải virus ở nam giới thấp hơn nữ giới khoảng 26%, khiến nguy cơ nhiễm kéo dài cao hơn. Ước tính 91% nam giới có quan hệ tình dục sẽ có nguy cơ nhiễm HPV trong suốt cuộc đời.
Khác với nữ giới, hiện chưa có xét nghiệm tầm soát HPV dành cho nam. Việc phát hiện bệnh chủ yếu dựa vào thăm khám khi đã xuất hiện các dấu hiệu bất thường như khối u, tổn thương da ở dương vật, bìu, hậu môn hoặc vùng họng. Do đó, tiêm vaccine cho nam giới giúp tạo miễn dịch chủ động, giảm nguy cơ nhiễm và lây truyền virus.
Đã quan hệ tình dục, đã nhiễm HPV có cần tiêm vaccine nữa không?
Vaccine tiêm cho nam và nữ trong độ tuổi chỉ định, bất kể đã từng quan hệ tình dục hay đã từng nhiễm virus HPV. Thực tế, virus HPV rất dễ tái nhiễm, tức là sau khi cơ thể đào thải, virus vẫn có thể nhiễm lại.
Bên cạnh đó, HPV có nhiều chủng khác nhau. Tiêm vaccine giúp tránh tái nhiễm cũng như lây nhiễm những chủng HPV khác chưa mắc.
Tuy nhiên, vaccine HPV không giúp ngăn ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác, không dự phòng điều trị các bệnh nhiễm trùng hoặc bệnh do virus khác gây ra. Mỗi người vẫn cần áp dụng các biện pháp phòng bệnh lây qua đường tình dục như sử dụng bao cao su, chung thủy một bạn tình. Phụ nữ đã được tiêm vaccine HPV vẫn cần tuân theo các khuyến cáo sàng lọc ung thư cổ tử cung giống như chưa tiêm chủng.
