TS.BS Văn Thành Trung, Trưởng khoa Nội soi Niệu Bệnh viện Bình Dân, bên lề hội thảo huấn luyện Niệu nội soi xâm lấn tối thiểu do bệnh viện phối hợp Hội Tiết niệu châu Âu tổ chức ngày 9/1, cho biết Việt Nam hiện là một trong những nơi có tỷ lệ mắc sỏi tiết niệu cao nhất thế giới. Theo ghi nhận lâm sàng, sỏi tiết niệu chiếm khoảng 60% số bệnh nhân điều trị tại các khoa tiết niệu, tạo gánh nặng lớn cho hệ thống y tế. Nhóm mắc bệnh chủ yếu trong độ tuổi 40-60, là lực lượng lao động chính và trụ cột gia đình. Nam giới có tỷ lệ mắc sỏi thận cao hơn nữ.
Theo bác sĩ Trung, có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận trong cộng đồng, gồm môi trường và khí hậu, thói quen ăn uống và lối sống. Việt Nam có khí hậu nóng ẩm khiến cơ thể dễ mất nước. Khi không uống đủ nước, nước tiểu bị cô đặc, các tinh thể khoáng chất không được đào thải mà lắng đọng, lâu dần hình thành sỏi.
Chế độ ăn nhiều muối, nhiều đạm động vật nhưng thiếu chất xơ làm tăng nguy cơ tạo sỏi. Đặc biệt, người lao động ngoài trời nắng nóng, ít có điều kiện uống nước đầy đủ càng dễ mắc sỏi tiết niệu. Bên cạnh đó, thói quen nhịn tiểu kéo dài khiến nước tiểu ứ đọng, tạo điều kiện cho tinh thể khoáng chất kết tụ. Việc tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng không kiểm soát cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Người mắc sỏi tiết niệu thường có triệu chứng đau vùng hông lưng, tiểu khó, rối loạn tiểu tiện như tiểu buốt, tiểu máu hoặc bí tiểu. Tuy nhiên, không ít trường hợp sỏi diễn tiến âm thầm, chỉ gây đau lưng nhẹ, dễ bị nhầm với đau cột sống hoặc đau cơ, khiến người bệnh chủ quan.
Theo bác sĩ, đi khám sớm giúp phát hiện sỏi ở giai đoạn đầu, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế biến chứng. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, sỏi tiết niệu, đặc biệt là sỏi đài bể thận, có thể gây giãn đài bể thận, thận ứ nước, ứ mủ, áp xe thận, viêm thận kẽ xơ hóa, nặng nhất là suy thận và mất chức năng thận hoàn toàn.
Bác sĩ nội soi tán sỏi tại Bệnh viện Bình Dân. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Phương tiện chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, dễ tiếp cận nhất hiện nay là siêu âm, giúp phát hiện sỏi đường niệu cũng như đánh giá các biến chứng kèm theo. Khi phát hiện sỏi, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được bác sĩ tư vấn phương pháp điều trị phù hợp. Tùy tình trạng, điều trị có thể bằng thuốc hoặc can thiệp phẫu thuật để loại bỏ sỏi. Tuy nhiên, các phương pháp này không làm thay đổi cơ địa tạo sỏi, do đó việc phòng ngừa và ngăn tái phát đóng vai trò quan trọng.
Niệu nội soi xâm lấn tối thiểu là xu hướng điều trị sỏi tiết niệu hiện nay, giúp giảm đau, rút ngắn thời gian hồi phục và hạn chế biến chứng. PGS.TS.BS Nguyễn Phúc Cẩm Hoàng, Phó giám đốc Bệnh viện Bình Dân, cho biết bệnh viện đang phối hợp nội soi qua da và nội soi ngược dòng bằng ống mềm, giúp đạt tỷ lệ sạch sỏi cao chỉ sau một lần can thiệp, giảm nguy cơ nhiễm khuẩn và xuất huyết. Năm 2025, hơn 90% ca điều trị sỏi tiết niệu tại đây được thực hiện bằng phương pháp xâm lấn tối thiểu, một số khoa đạt 95-97%.
Bác sĩ khuyến cáo người dân uống đủ nước hằng ngày, thăm khám định kỳ nếu có tiền sử gia đình mắc sỏi hoặc xuất hiện đau vùng hông lưng bất thường, tuân thủ chế độ ăn uống khoa học và chỉ sử dụng thuốc, thực phẩm bổ sung khi có chỉ định y tế.
