Tại buổi tập huấn do Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (Hà Nội) vừa tổ chức, GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ, Chủ tịch Hội Y học giấc ngủ Việt Nam, Phó chủ tịch Hội Y học giấc ngủ châu Á cho biết, hiện nay trên thế giới có gần 1 tỷ người trên 30 tuổi đang sống chung với hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA).
Đây là tình trạng ngưng hoàn toàn hoặc giảm một phần dòng khí thở do sự xẹp đường hô hấp trên vùng hầu - họng, lặp đi lặp lại liên tục trong lúc ngủ. Tình trạng bất thường này khiến cơ thể bị thiếu oxy máu gián đoạn, làm tăng hoạt tính giao cảm và xáo trộn giấc ngủ. Về lâu dài, quá trình này tích tụ các stress oxy hóa cấp cũng như mạn tính, tàn phá sức khỏe người bệnh.
Riêng tại Việt Nam, nghiên cứu EPSASIE (khảo sát dịch tễ học đa trung tâm) chỉ ra khoảng 8,5% người trưởng thành mắc hội chứng này. Ước tính cả nước có hơn 4 triệu người trên 30 tuổi bị OSA, trong đó hơn 2,3 triệu người ở mức độ trung bình đến nặng, đưa Việt Nam vào danh sách các quốc gia có tỷ lệ người mắc bệnh cao.
Giáo sư Sỹ nhấn mạnh, OSA không chỉ xảy ra ở người lớn mà còn xuất hiện ở trẻ em với tỷ lệ từ 0,4% đến 9,5%. Bệnh đặc biệt xuất hiện với tần suất cao ở những người đang mắc các bệnh nội khoa mạn tính. Tình trạng này tác động và làm ảnh hưởng nặng nề đến hệ thần kinh, tim mạch, nội tiết cũng như quá trình chuyển hóa của cơ thể.
Đánh giá về thực trạng điều trị, PGS.TS Phạm Thái Giang, Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết, OSA là bệnh lý hay gặp nhưng quá trình chẩn đoán và điều trị căn bệnh này hiện vẫn còn gặp nhiều khó khăn.
“Bệnh không chỉ làm giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống mà còn để lại vô số hệ lụy lâu dài cho sức khỏe. Để ứng phó, người bệnh cần được đánh giá toàn diện về chức năng hô hấp và áp dụng chiến lược cá thể hóa trong điều trị”, Tiến sĩ Giang thông tin.
Biểu hiện bệnh rất đa dạng và dễ nhầm lẫn, đặc biệt ở người cao tuổi khi các triệu chứng ngáy hay buồn ngủ ban ngày thường mờ nhạt hơn người trẻ. Do đó, Tiến sĩ Giang cho rằng chiến lược điều trị bắt buộc phải cá thể hóa theo từng độ tuổi và từng bệnh lý đồng mắc như tim mạch, chuyển hóa, hô hấp, tai mũi họng hay mất ngủ. Đặc biệt, việc thực hiện các biện pháp cải thiện giấc ngủ và tầm soát sớm rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Các biện pháp cải thiện giấc ngủ
Bên cạnh việc điều trị chuyên khoa, các chuyên gia y học giấc ngủ khuyến cáo mỗi người nên chủ động thiết lập thói quen “vệ sinh giấc ngủ” khoa học nhằm bảo vệ sức khỏe:
Duy trì nhịp sinh học nhất quán: Đi ngủ và thức dậy vào một khung giờ cố định mỗi ngày (kể cả cuối tuần). Hạn chế giấc ngủ trưa kéo dài (chỉ nên từ 20-30 phút và trước 15h) để tránh làm gián đoạn giấc ngủ ban đêm.
Kiểm soát ánh sáng và thiết bị điện tử: Ngừng sử dụng điện thoại, máy tính, tivi ít nhất 60 phút trước khi ngủ do ánh sáng xanh ức chế quá trình sản xuất hormone melatonin. Tăng cường tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào ban ngày để củng cố đồng hồ sinh học.
Tối ưu hóa không gian phòng ngủ: Đảm bảo phòng ngủ tối, yên tĩnh, thoáng mát (nhiệt độ lý tưởng khoảng 24-26 độ C) và chọn nệm, gối có độ nâng đỡ phù hợp.
Tránh tiêu thụ caffeine sau 14h và không uống rượu bia vào buổi tối: Tránh ăn quá no, ăn đồ cay nóng hoặc nhiều mỡ sát giờ ngủ.
Tập thể dục đều đặn ban ngày nhưng tránh vận động cường độ cao trong vòng 3-4 giờ trước khi đi ngủ.
Thư giãn tinh thần trước khi ngủ: Áp dụng các liệu pháp như tắm nước ấm, ngâm chân nước ấm, đọc sách giấy, nghe nhạc nhẹ hoặc thực hành thiền, bài tập hít thở sâu để đưa cơ thể vào trạng thái thả lỏng.
