Ngày 12/2/2018, chương trình Tiêu điểm phỏng vấn của CCTV, đài truyền hình trung ương Trung Quốc, phát một phóng sự về sự lộn xộn trong ngành livestream, và giữa phóng sự ấy, kênh truyền hình nhà nước nêu đích danh Lý Thiên Hữu, streamer có lượng theo dõi lớn nhất nước ở thời điểm đó, vì đã dùng hình thức đọc rap để mô tả tỉ mỉ cảm giác khi sử dụng ma túy ngay trong các buổi phát sóng. Ảnh chụp từ chương trình cho thấy hắn mô tả chất cấm bằng những từ ngữ tâng bốc, mang tính quảng bá cổ vũ, gây ảnh hưởng tới giới trẻ, và đây đã là lần thứ ba streamer này bị chính chương trình đó gọi tên.
Cùng ngày, Cục Quản lý không gian mạng Trung Quốc đưa hắn vào danh sách đen. Thời điểm ấy Lý Thiên Hữu 23 tuổi, có hơn 60 triệu người theo dõi trên hai nền tảng và mỗi năm nhận hơn 13 triệu nhân dân tệ tiền khán giả gửi, vậy mà chỉ trong vòng vài ngày, cái tên ấy không còn tìm được trên internet Trung Quốc nữa.
Lý Thiên Hữu là ai?
Lý Thiên Hữu sinh ngày 10/8/1994 tại thành phố Cẩm Châu, tỉnh Liêu Ninh, một thành phố ba triệu dân ở vùng Đông Bắc Trung Quốc. Cuối thập niên 1990, khi nhà nước Trung Quốc đẩy mạnh tư nhân hóa kinh tế, cả cha lẫn mẹ hắn đều mất việc tại một nhà máy dược quốc doanh, và đó là bối cảnh mà hắn lớn lên.
Tháng 9/2017, năm tháng trước khi bị cấm, The New York Times có một bài dài về hắn viết từ Đại Liên, trong đó cho biết hắn chưa học hết cấp hai, bỏ học năm 15 tuổi, rồi mưu sinh chật vật ở vùng công nghiệp cũ đang lụi tàn của quê mình bằng đủ nghề, từ nhảy đường phố, bán xe cho tới bán đồ nướng. Hắn kể với tờ này rằng hồi nhỏ từng chăn bò chăn cừu và tắm sông nên hiểu cái khổ trong đời sống của khán giả mình, rồi thuật lại quan niệm của cha mẹ, rằng sống được thì có nghĩa là đủ tư cách làm một thành viên của xã hội, còn chết đói thì nghĩa là đã không chịu cố gắng.
Chính từ xuất thân đó, hắn tự nhận là người phát ngôn của tầng lớp lao động và thường xuyên chỉ trích thứ chủ nghĩa tinh hoa mà hắn cho là đặc trưng của Thượng Hải và Bắc Kinh. Hình ảnh ấy được đẩy tới mức cực đoan, từ chuyện ăn chuối vì chuối là thứ người bình thường nào cũng mua được chứ không như mấy loại trái cây hào nhoáng, cho tới việc gửi hết thu nhập vào tài khoản ngân hàng của mẹ, người mở quán ăn.
Hình ảnh Lý Thiên Hữu trong 1 buổi livetream. Ảnh: New York Time
Tháng 11/2014, hắn bắt đầu sự nghiệp phát sóng trực tuyến với biệt danh MC Tianyou, và thứ đưa hắn lên đỉnh là "hanmai", tức gào vào micro, một hình thức đọc rap trên nền nhạc dance thường thấy ở các quán bar tỉnh lẻ miền Đông Bắc mà GQ Trung Quốc từng mô tả bằng công thức nhạc DJ cấp huyện cộng tốc độ máy kéo cộng giọng gào cộng chất giọng Đông Bắc.
Lý Thiên Hữu giành giải MC nam xuất sắc nhất của nền tảng YY hai năm liền, 2014 và 2015, rồi từ năm 2016 trở thành người phát sóng có lượng theo dõi lớn nhất trên nền tảng này và giữ nguyên vị trí đó suốt năm 2017. Ở đỉnh cao, theo số liệu được báo chí Trung Quốc dẫn lại, tổng số người theo dõi của hắn vượt 60 triệu, gồm hơn 20 triệu trên YY và 40 triệu trên Kuaishou, cộng thêm 7,5 triệu trên Weibo.
Ảnh minh họa
Nguồn thu của hắn không đến từ quảng cáo mà đến thẳng từ khán giả, thông qua một cơ chế đến giờ vẫn là xương sống của ngành livestream Trung Quốc. Hắn gọi cộng đồng người hâm mộ của mình là Hữu gia quân và huy động lực lượng ấy để đánh bại đối thủ trong các cuộc đấu giữa những người nổi tiếng trên mạng diễn ra mỗi đêm, tại các phòng chat ảo nơi hắn và các streamer khác lần lượt hát và pha trò trước hàng trăm nghìn người xem, rồi cầu khán giả gửi quà ảo, thứ sẽ được quy đổi thành thu nhập và quyết định thứ hạng của họ trên nền tảng.
Phần lớn quà chỉ dưới mười tệ, nhưng cũng có những khán giả giàu đôi khi gửi món quà giá hàng chục nghìn tệ để được hắn cảm ơn công khai và được hiện tên trên sóng. NYT tả lại một buổi phát sóng của hắn trong phòng khách sạn mù mịt khói thuốc, trước 150.000 người xem, kết thúc với gần 100.000 tệ tiền quà chỉ trong một tối, còn tính cả năm thì tổng tiền quà vào khoảng 26 triệu tệ, trong đó YY thu chừng một nửa, phần hắn nhận là hơn 13 triệu tệ.
Hình ảnh Lý Thiên Hữu trên Baidu
Mặt trái phía sau "đế chế mạng" của Lý Thiên Hữu
Với số tiền và lượng khán giả đó, hắn bắt đầu bước ra khỏi phòng live để tiến vào giải trí chính thống, phát hành nhiều bản nhạc, tham gia một số phim mạng và chương trình truyền hình, rồi cuối năm 2017 xuất hiện ở suất áp chót trong đêm nhạc giao thừa của một kênh truyền hình vệ tinh cấp tỉnh.
Nội dung của hắn nhắm vào tình yêu, sự bất bình đẳng và cuộc vật lộn tìm ý nghĩa của những người trẻ sống bên ngoài các đô thị lớn, trong đó một trong những bài nổi tiếng nhất chỉ trích các cô gái trẻ đặt nặng chuyện tiền bạc khi chọn người yêu. Giới bình luận khi ấy gọi tác phẩm của hắn là thô tục, thiếu tôn trọng và mang định kiến giới, còn hắn đáp lại rằng lượng người theo dõi của mình đã chứng minh có rất nhiều người đồng cảm với điều hắn nghĩ.
Nhưng mọi chuyện không dừng ở đó, bởi đỉnh điểm cho chuỗi hành vi sai trái và xem thường pháp luật của hắn là những đoạn livestream mô tả cảm giác khi sử dụng chất cấm, thậm chí trong nhiều clip hắn còn ca ngợi chất cấm như một thứ tuyệt vời có thể xóa sạch mọi lo lắng. Chính điều này khiến hắn bị CCTV điểm danh, bởi với 60 triệu người theo dõi trên các nền tảng, những phát ngôn lệch lạc kiểu ấy có thể gây ảnh hưởng rất nguy hiểm tới khán giả ở nhiều độ tuổi khác nhau.
Lý Thiên Hữu từng sống trong ảo tưởng về sức mạnh của mình dẫn tới những sai lầm liên tiếp. Ảnh Sohu
Điều làm mức độ nghiêm trọng tăng lên nhiều lần là quy mô và độ tuổi của tệp khán giả. Một cô gái 19 tuổi ở Liêu Ninh sắp vào đại học nói với NYT rằng người hâm mộ của hắn đều thuộc thế hệ sinh sau năm 1990, nghĩa là phần đông trong 60 triệu người theo dõi khi đó đang ở tuổi thiếu niên và đầu hai mươi, và đó là lý do các văn bản của nhà quản lý khi nói về trường hợp này đều dùng cụm "ảnh hưởng xấu tới thanh thiếu niên".
Những người bỏ tiền ra cũng chẳng phải người giàu. Một nữ thu ngân 25 tuổi làm ở một trung tâm spa tại Đại Liên, thu nhập khoảng 3.000 tệ mỗi tháng, chừng một nửa mức trung vị ở Bắc Kinh, nói với NYT rằng xem hắn giúp cô quên những thứ đang làm mình khó chịu trong đời thực như công việc hay chuyện quan hệ. Cái đế chế 26 triệu tệ mỗi năm được dựng lên chủ yếu từ những món quà mười tệ của những người như vậy.
Bản thân Lý Thiên Hữu, ở đoạn gần cuối bài báo năm 2017, nói rằng hắn hiểu chính phủ có quyền lực dẹp các ngôi sao mạng nên đã tự làm sạch phần trình diễn của mình để tránh rắc rối, rồi nói thêm rằng hắn lo về những tác động tiêu cực mà livestream gây ra cho xã hội Trung Quốc, trong đó có việc cổ xúy bạo lực và nói tục.
Loại bỏ hoàn toàn "giang hồ mạng" Lý Thiên Hữu trên MXH
Năm 2016, cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc khởi động chiến dịch mang tên Thanh Lãng, hai chữ ấy nghĩa là trong sạch và sáng rõ, và từ đó tới nay nó được duy trì thường niên như một chuỗi chiến dịch chuyên đề, mỗi đợt nhắm vào một nhóm vấn đề riêng và thường kéo dài hai tới ba tháng. Cách vận hành của Thanh Lãng không phải là lôi từng cá nhân ra tòa, mà là nêu đích danh nhóm hành vi bị xử lý, buộc các nền tảng tự dọn nhà rồi báo cáo lại số liệu tài khoản bị xóa cùng khối lượng nội dung bị gỡ. Đây cũng chính là chỗ nhiều bản kể lại trên mạng nói sai, bởi Thanh Lãng đã tồn tại từ hai năm trước phóng sự của CCTV, chứ không phải được sinh ra từ bản tin đó, và vụ của Lý Thiên Hữu chỉ là một mắt xích rơi đúng vào guồng quay đã chạy sẵn.
Khi guồng quay ấy quét tới, lệnh áp lên Lý Thiên Hữu không dừng ở việc khóa một tài khoản, mà yêu cầu toàn bộ nền tảng livestream và video cấm cửa hoàn toàn, đồng thời chặn luôn khả năng đăng ký tài khoản mới, tức bịt cả đường vòng lẫn đường thẳng. Theo tường thuật của báo chí Trung Quốc, tài khoản cùng toàn bộ nội dung liên quan bị xóa sạch, các tác phẩm cũ của hắn không còn tìm được trên bất cứ nền tảng nào, một kiểu xóa tên khỏi trí nhớ của Internet.
Rồi đòn đánh mở rộng từ một cá nhân sang cả một thể loại, và cùng với nó là cả lứa được gọi là giang hồ mạng đang sống bằng nghề gào hanmai trong phòng live. Nền tảng YY công bố loạt biện pháp siết nội dung, cấm các tên tài khoản và tiêu đề livestream có chứa những chữ như "MC" hay "hanmai" kèm cảnh báo rằng vi phạm nặng có thể bị xử lý pháp lý, khóa 77 bài hanmai cùng hơn 1.000 người phát sóng, đến mức chính Lý Thiên Hữu cũng lập tức gỡ hai chữ MC khỏi tên tài khoản YY và Weibo của mình. Lệnh cấm này đến ngay sau đợt siết nhạc hip hop trên truyền hình Trung Quốc đầu năm 2018, và theo các nghiên cứu về hanmai thì việc thể loại này bị dẹp phần nào là hệ quả kéo theo của đợt siết đó, nghĩa là hắn và đồng nghiệp ngã không hẳn vì bản thân mình, mà vì đứng nhầm chỗ khi cơn quét đi qua.
Cũng cần nói cho rõ một điểm nữa vẫn thường bị kể sai, đó là bản chất của chế tài. Không hề có vụ án hình sự nào với Lý Thiên Hữu, biện pháp áp lên hắn là chế tài hành chính về nội dung chứ không phải một bản án, hắn không bị bắt và cũng không bị tước các quyền dân sự như một số nội dung lan truyền vẫn mô tả.
Sau bảy năm, tài khoản của streamer này vẫn bị hạn chế và nằm trong diện theo dõi
Tháng 12/2024, Lý Thiên Hữu thử quay lại. Theo tường thuật của Yangcheng Evening News (Tờ Dương Thành Vãn Báo) cùng nhiều tờ báo chính thống khác, hắn lên sóng bằng thông tin định danh của một người khác, chỉ phát tiếng, không lộ mặt, lại dùng thêm cả máy biến đổi giọng, tức lách đúng vào cơ chế định danh mà lệnh cấm dựa vào. Giấu kỹ đến vậy mà người hâm mộ cũ vẫn nhận ra rồi kéo nhau tràn vào phòng live, còn hắn thì lại lao vào đấu PK với các streamer khác để nhận quà tặng, y hệt tám năm trước. Tài khoản đó bị khóa chỉ sau ít giờ.
Về chuyện ký hợp đồng streamer hạng kim cương với nền tảng, hắn từng nói không ký thì không xong, bởi số tiền tồn trong hệ thống quá lớn, không rút ra được, và phải mất ba năm mới rút hết.
Rạng sáng ngày 24/12, Weibo của hắn đăng một dòng với đại ý rằng buổi live ấy ban đầu hắn không muốn mở, cũng đã được cảnh báo trước về hậu quả, nhưng sau vài lần do dự thì vẫn quyết định mở lại. Một ngày sau, hắn đăng tiếp một bài nữa trên Weibo, nói mình sẵn sàng nhận mọi cuộc điều tra, có thể xuất trình giấy xác nhận không có tiền án, và cho rằng suốt bảy năm qua hắn bị cư dân mạng công kích chỉ vì những đoạn video bị cắt ghép có chủ ý, bị đẩy ra khỏi ngữ cảnh gốc.
Tính đến tháng 9/2025, theo tổng hợp thông tin công khai, Lý Thiên Hữu vẫn trong trạng thái bị hạn chế trên mạng xã hội, không có hoạt động hay tác phẩm mới nào được công bố, và công ty truyền thông mang tên hắn cũng không để lại thông tin vận hành công khai nào.
Trong khi đó, cỗ máy từng đưa hắn lên đỉnh thì vẫn nguyên vẹn, và vẫn đang bị siết bằng những đợt Thanh Lãng mới. Ngày 30/6/2026, Douyin công bố từ đầu năm đã tước quyền livestream của 43.000 tài khoản vì dùng hình phạt tục tĩu để kích thích người xem tặng quà, rồi đầu tháng 7/2026, Cục Quản lý không gian mạng Trung Quốc mở tiếp một chiến dịch hai tháng chấn chỉnh livestream tập thể giải trí, nhắm thẳng vào chính các màn đấu PK áp hình phạt nhục nhã lên người thua cùng việc dàn dựng xung đột để dụ người xem tặng quà.
Nguồn: The New York Times, CCTV, Dương Thành Vãn Báo, GQ China, Global Times, Shanghai Daily, TechNode
