Cà phê là thức uống quen thuộc của nhiều người nhờ giúp tăng sự tỉnh táo và khả năng tập trung. Tuy nhiên, khi trở thành thói quen hàng ngày, caffeine trong đồ uống này có thể tác động đến cách não bộ hoạt động, từ khả năng chú ý, ghi nhớ đến cảm xúc.
Caffeine giúp não bộ tỉnh táo hơn
Sau khi uống cà phê, caffeine nhanh chóng đi vào máu và đến não. Chất này hoạt động bằng cách ngăn chặn adenosine - một chất dẫn truyền thần kinh tích tụ trong não suốt cả ngày, tạo cảm giác buồn ngủ.
Khi adenosine bị "chặn đường", các tế bào thần kinh tiếp tục hoạt động mạnh hơn. Đồng thời, não bộ tăng giải phóng một số chất hóa học như dopamine và norepinephrine, giúp cải thiện sự tỉnh táo, khả năng tập trung và tốc độ phản ứng. Đây là lý do nhiều người cảm thấy đầu óc minh mẫn hơn chỉ sau một ly cà phê buổi sáng.
Tuy nhiên, caffeine không tạo ra năng lượng mới cho cơ thể mà chỉ tạm thời làm giảm cảm giác mệt mỏi. Khi tác dụng suy giảm, trạng thái uể oải có thể xuất hiện trở lại.
Uống cà phê mỗi ngày có thể giúp não bộ tỉnh táo hơn. Ảnh: Bảo Bảo
Não bộ dần thích nghi với cà phê
Nếu uống cà phê mỗi ngày, não bộ sẽ không phản ứng giống như những ngày đầu. Khi liên tục tiếp xúc với caffeine, não sẽ tạo thêm các thụ thể adenosine để bù đắp cho sự ức chế kéo dài. Điều này khiến lượng caffeine quen thuộc dần mất tác dụng và người uống có xu hướng cần nhiều cà phê hơn để đạt cảm giác tỉnh táo tương tự.
Sự thích nghi này giải thích vì sao một người mới uống cà phê có thể cảm thấy rất tỉnh táo sau một tách nhỏ, trong khi người đã sử dụng nhiều năm đôi khi cần hai hoặc ba ly mới đạt hiệu quả mong muốn.
Việc tăng dần lượng tiêu thụ có thể dẫn đến tình trạng phụ thuộc caffeine. Khi bỏ cà phê đột ngột, một số người xuất hiện cảm giác đau đầu, mệt mỏi, buồn ngủ, khó tập trung hoặc cáu gắt trong vòng 12-24 giờ.
Uống nhiều có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, cảm xúc
Tác động của caffeine không dừng lại ở thời điểm uống. Với một số người, não bộ vẫn chịu ảnh hưởng nhiều giờ sau đó. Caffeine có thể làm giảm thời gian ngủ sâu và giấc ngủ REM - hai giai đoạn quan trọng giúp não xử lý thông tin, củng cố trí nhớ và phục hồi sau một ngày hoạt động. Thậm chí lượng caffeine cao vẫn có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ dù được sử dụng từ nhiều giờ trước đó. Khi chất lượng giấc ngủ giảm, khả năng tập trung, ghi nhớ và điều chỉnh cảm xúc vào ngày hôm sau cũng có thể bị ảnh hưởng.
Ngoài ra, caffeine kích thích giải phóng adrenaline - hormone liên quan đến phản ứng "chiến đấu hoặc bỏ chạy" của cơ thể. Với lượng vừa phải, tác động này giúp tăng sự tỉnh táo. Nhưng nếu tiêu thụ quá nhiều, một số người có thể cảm thấy bồn chồn, lo âu, dễ kích thích hoặc tim đập nhanh.
Các chuyên gia cho rằng mức độ nhạy cảm với caffeine khác nhau ở mỗi người. Có người vẫn ngủ ngon sau vài tách cà phê mỗi ngày, trong khi người khác có thể mất ngủ chỉ với một lượng nhỏ vào buổi chiều.
Có thể mang lại lợi ích lâu dài cho não bộ
Bên cạnh những tác động ngắn hạn, cà phê có thể mang đến một số lợi ích sức khỏe não bộ khi về già như giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer, sa sút trí tuệ và Parkinson, Một số nhà khoa học cho rằng lợi ích này không chỉ đến từ caffeine mà còn liên quan đến các chất chống oxy hóa và hợp chất sinh học khác có trong cà phê.
Bên cạnh đó, cà phê có thể tác động đến hệ vi sinh vật đường ruột - yếu tố được xem là có liên quan chặt chẽ đến sức khỏe não bộ và cảm xúc thông qua trục ruột - não.
Đối với người trưởng thành khỏe mạnh, lượng caffeine tối đa thường được khuyến nghị là khoảng 400 mg mỗi ngày, tương đương 4-5 tách cà phê. Sử dụng ở mức vừa phải có thể giúp tăng sự tỉnh táo và hỗ trợ hoạt động nhận thức, trong khi lạm dụng lại dễ gây mất ngủ, lo âu và phụ thuộc caffeine.
Bảo (Tổng hợp)
