Sỏi thận hình thành phần lớn do sự tích tụ của các tinh thể canxi oxalat, trong đó có phần từ chế độ ăn nhiều rau giàu gốc oxalat tự do. Khi cơ thể dung nạp quá mức, các chất này sẽ lắng đọng tại cầu thận, kết tinh thành sỏi. Các loại rau có thể gây sỏi thận chủ yếu là những loại chứa hàm lượng axit oxalic (oxalat) cao. Dưới đây là danh sách chi tiết các loại rau quen thuộc bạn cần lưu ý:
1. Điểm danh 5 loại rau có thể gây sỏi thận nếu ăn quá nhiều
Có nhiều loại rau xanh quen thuộc nhưng chứa lượng oxalat rất lớn, có khả năng đe dọa trực tiếp đến chức năng lọc của cầu thận nếu không được kiểm soát tốt:
Rau muống
Nhiều loại rau xanh chứa lượng oxalat rất lớn nếu ăn nhiều có thể gây sỏi thận.
100 g rau muống chứa 691 mg oxalat, trong đó phần lá chứa hàm lượng cao hơn phần thân. Rau muống là món ăn nằm trong nhóm thực phẩm giàu oxalat hàng đầu. Khi ăn rau muống luộc hoặc xào quá nhiều, lượng oxalat giải phóng vào máu sẽ tăng vọt. Nếu cơ thể không kịp đào thải, chúng sẽ tìm đến các ion canxi tự do trong nước tiểu, tạo thành các liên kết cứng và hình thành nên sỏi thận.
Rau dền (đặc biệt là rau dền đỏ)
100 g rau dền chứa khoảng 1142 mg oxalat, đặc biệt nước luộc rau dền hòa tan rất nhiều axit này.
Rau dền đỏ chứa hàm lượng axit oxalic cực kỳ đậm đặc. Hoạt chất này khi đi vào hệ tiêu hóa sẽ nhanh chóng chuyển hóa thành gốc oxalat. Đối với những người bị suy giảm chức năng thận hoặc lười uống nước, rau dền sẽ làm tăng nồng độ bão hòa của nước tiểu, khiến các mầm mống tinh thể sỏi canxi oxalat bám dính vào vách thận và lớn dần theo thời gian.
Cải bó xôi (rau bina)
Chứa lượng oxalat cực kỳ lớn (lên đến 1333 mg/100 g tùy loại), làm tăng nguy cơ sỏi thận gấp 2 - 3 lần nếu ăn sống hoặc ăn quá nhiều.
Được mệnh danh là "siêu thực phẩm" giàu sắt và vitamin nhưng cải bó xôi cũng rất giàu oxalat. Ăn cải bó xôi sống hoặc uống nước ép sai cách sẽ khiến một lượng lớn axit oxalic tấn công hệ bài tiết, làm tăng áp lực lọc của thận và kích thích chu trình lắng đọng sỏi thận diễn ra nhanh gấp nhiều lần bình thường.
Rau mồng tơi
100 g mồng tơi chứa lượng oxalat là 294 mg. Độ nhớt đặc trưng của mồng tơi rất tốt cho hệ tiêu hóa nhưng loại rau này lại chứa cả purin và oxalat. Sự kết hợp này không chỉ làm tăng axit uric trong máu (nguy cơ gây bệnh Gout) mà còn làm tăng nồng độ oxalat trong nước tiểu, tạo điều kiện lý tưởng cho các tinh thể sỏi thận kết tụ.
Rau ngót
Rau ngót chứa hàm lượng oxalat ở mức trung bình, khoảng 50 -150 mg /100 g. Dù không quá cao như rau bina hay rau dền, loại rau này vẫn cung cấp một lượng oxalate cần chú ý. Nếu ăn rau ngót liên tục với tần suất dày đặc, cơ thể sẽ bị tích tụ một lượng lớn tinh thể không hòa tan. Chúng gây cản trở chu trình bài tiết bình thường, dễ dẫn đến hiện tượng lắng đọng cặn tại bể thận.
2. Cách ăn rau an toàn để phòng ngừa sỏi thận
Chần rau từ 1 - 3 phút trước khi xào hoặc nấu canh để loại bỏ tới 70 - 80% lượng axit oxalic.
Mặc dù ăn quá nhiều các loại rau kể trên có thể gây sỏi thận nhưng mọi người, nhất là người có sỏi thận không cần phải loại bỏ hoàn toàn các loại rau ra khỏi thực đơn, hãy áp dụng các cách sơ chế sau:
Trụng/ chần sơ qua nước sôi: Luôn chần rau từ 1 - 3 phút trước khi xào hoặc nấu canh để loại bỏ tới 70 - 80% lượng axit oxalic.
Hạn chế uống nước luộc rau: Đối với các loại rau giàu oxalat như rau dền, rau muống, nên hạn chế phần nước luộc vì oxalat đã hòa tan vào đó.
Ăn kèm thực phẩm giàu canxi: Kết hợp rau với thực phẩm giàu canxi (như đậu phụ, tôm, cá) để oxalat liên kết với canxi ngay tại ruột và đào thải qua phân, thay vì đi vào thận.
Uống đủ nước: Uống từ 2 - 2,5 lít nước lọc mỗi ngày giúp làm loãng nước tiểu. Lưu lượng nước dồi dào sẽ cuốn trôi các tinh thể siêu nhỏ ra ngoài trước khi chúng kịp liên kết thành khối sỏi lớn. Ngoài nước lọc, có thể uống thêm một số loại đồ uống khác nhưng phải kiểm tra hàm lượng natri trong đồ uống, vì nhiều loại đồ uống có hàm lượng muối cao.
