Theo BS.CKI Nguyễn Ngọc Trân, chuyên khoa Da liễu - Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, tăng sắc tố da sau viêm (PIH) là tình trạng thường gặp sau các thủ thuật như laser xâm lấn, lăn kim, peel da hoặc tách đáy sẹo. Khi viêm da, các tế bào sắc tố melanocyte bị kích thích, sản xuất ra nhiều melanin. Khi da lành lại, lượng melanin dư thừa này tích tụ trên bề mặt da, rõ hơn sau khi bong mài. Nếu melanin lắng đọng ở thượng bì, vết thâm thường có màu nâu và khả năng hồi phục tốt hơn. Nếu melanin rơi xuống trung bì, sắc tố có xu hướng xám xanh và khó điều trị hơn.
Bác sĩ Trân cho biết dù không nguy hiểm, tăng sắc tố có thể kéo dài nhiều tháng nếu không được xử trí đúng cách. Tăng sắc tố da sau điều trị sẹo có thể tự mờ dần sau 3-24 tháng, tùy mức độ tổn thương, cơ địa và cách chăm sóc da. Tuy nhiên, tăng sắc tố da sau viêm ở lớp trung bì thường tồn tại dai dẳng và khó tự hồi phục, cần can thiệp sớm để rút ngắn thời gian điều trị và hạn chế sắc tố tồn lưu.
Chống nắng nghiêm ngặt đóng vai trò quyết định trong kiểm soát tăng sắc tố da sau viêm. Người bệnh nên dùng kem chống nắng có SPF từ 30 trở lên mỗi ngày, bôi lặp lại sau 2-3 giờ khi ra ngoài và kết hợp che chắn bằng mũ, khẩu trang, kính mát...
Tránh tác động gây viêm lên vùng da đang hồi phục như cào gãi mài, bóc vảy hay chà xát mạnh vì có thể khiến sắc tố đậm màu và khó mờ.
Chăm sóc da sau khi lành thương như duy trì dưỡng ẩm và phục hồi hàng rào da với các thành phần như ceramide, axit hyaluronic hoặc vitamin B5. Khi da đã ổn định, có thể sử dụng các hoạt chất làm sáng da nhẹ nhàng như niacinamide, vitamin C, axit azelaic hoặc axit kojic, tần suất sử dụng tăng dần với khởi đầu ở nồng độ thấp để tránh kích ứng.
Nếu tăng sắc tố sau viêm rõ, kéo dài hoặc melanin nằm ở sâu dưới da, diện tích lớn, người bệnh nên đến bác sĩ Da liễu - Thẩm mỹ Da để được chỉ định phác đồ điều trị phù hợp. Tùy mức độ, bác sĩ có thể kê các thuốc bôi đặc trị như hydroquinone, retinoids hoặc axit tranexamic nhằm giảm sản xuất melanin và làm mờ sắc tố. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn sử dụng để hạn chế tác dụng phụ.
Bác sĩ Trân sử dụng laser 6D điều trị tăng sắc tố cho người bệnh. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Một số trường hợp có thể được chỉ định peel da hóa học với các axit như glycolic axit, salicylic axit hoặc TCA ở nồng độ phù hợp nhằm loại bỏ lớp da sẫm màu trên bề mặt và kích thích tái tạo da mới. Với tình trạng tăng sắc tố da sau viêm sâu hoặc dai dẳng, các công nghệ laser điều trị sắc tố như Q-switched Nd:YAG giúp phá vỡ melanin thành các hạt nhỏ để cơ thể đào thải dần. Vi kim RF hoặc lăn kim kết hợp dưỡng chất có thể được áp dụng khi da đã ổn định, giúp tăng khả năng thẩm thấu hoạt chất và hỗ trợ phục hồi mô da.
Theo bác sĩ Trân, không có phương pháp đơn lẻ nào phù hợp cho tất cả trường hợp tăng sắc tố sau viêm. Phác đồ hiệu quả thường kết hợp chăm sóc da tại nhà và các biện pháp điều trị y khoa, được cá nhân hóa dựa trên loại da, mức độ tăng sắc tố và phương pháp điều trị sẹo trước đó. Phòng ngừa tái phát bao gồm chống nắng nghiêm ngặt, để mài tự bong, tránh sử dụng sớm các sản phẩm tẩy tế bào chết khi da chưa hồi phục hoàn toàn và tuân thủ hướng dẫn chăm sóc sau thủ thuật.
