Việc tỉnh giấc vào một khung giờ cố định trong đêm thường gắn với nhịp sinh học của từng cơ quan. Khoa học giấc ngủ cho thấy mỗi mốc thời gian phản ánh một hệ thống trong cơ thể đang chịu áp lực.
23h - 1h: Não bộ và hệ thần kinh
Căng thẳng thần kinh khiến bạn khó ngủ hoặc dễ tỉnh giấc vào khung giờ 23h - 1h.
Đây là giai đoạn não chuyển từ ngủ nông sang ngủ sâu. Nếu bạn tỉnh giấc, đầu óc tỉnh táo bất thường, nguyên nhân thường liên quan đến căng thẳng tinh thần. Nghiên cứu sinh lý học thần kinh cho thấy cortisol tăng cao vào đầu đêm sẽ kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, khiến não khó đi vào trạng thái phục hồi. Theo Matthew Walker, giáo sư thần kinh học và tâm lý học tại Đại học California Berkeley, não bộ cần giấc ngủ sâu để "giải độc" các chất chuyển hóa, nếu quá trình này bị gián đoạn, cảm giác lo âu và suy nghĩ tiêu cực sẽ tăng mạnh vào ban đêm.
1h - 2h: Tim mạch
Ở khung giờ này, nhịp tim và huyết áp lẽ ra đang ở mức thấp nhất trong ngày. Việc tỉnh giấc kèm hồi hộp, tim đập nhanh có thể phản ánh rối loạn nhịp sinh học tim mạch. Các nghiên cứu dịch tễ học chỉ ra rằng người thường xuyên thức giấc ban đêm có nguy cơ cao hơn với tăng huyết áp và bệnh mạch vành do tim không được nghỉ ngơi đúng chu kỳ sinh học.
2h - 3h: Gan
Nếu thường xuyên thức dậy trong khoảng 2h - 3h, bạn cần kiểm tra chức năng gan.
Gan hoạt động mạnh trong việc chuyển hóa và thải độc vào nửa sau của đêm. Khi giấc ngủ bị gián đoạn ở thời điểm này, các enzyme gan không đạt hiệu suất tối ưu. Bằng chứng từ sinh học phân tử cho thấy rối loạn giấc ngủ làm xáo trộn gen đồng hồ sinh học của gan, ảnh hưởng đến chuyển hóa đường và chất béo, lâu dài làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ và rối loạn đường huyết.
3h - 4h: Hệ tiêu hóa
Nếu bạn tỉnh dậy kèm cảm giác đầy bụng, cồn cào hoặc khó chịu ở dạ dày, trục não ruột có thể đang mất cân bằng. Stress ban đêm làm tăng tiết axit dạ dày và thay đổi nhu động ruột. Michael Breus, nhà tâm lý học lâm sàng chuyên về y học giấc ngủ tại Mỹ, nhận định rằng mất ngủ giữa đêm thường song hành với rối loạn tiêu hóa chức năng, do hệ thần kinh ruột rất nhạy cảm với hormone stress.
4h -5h: Hệ miễn dịch và nội tiết
Đây là thời điểm cơ thể chuẩn bị thức dậy, đồng thời sản xuất nhiều hormone và cytokine quan trọng cho miễn dịch. Việc tỉnh giấc sớm và không ngủ lại được khiến các quá trình phục hồi này bị gián đoạn. Nghiên cứu lâm sàng cho thấy người thường xuyên thức giấc vào cuối đêm có mức viêm nền cao hơn và sức đề kháng suy giảm, dẫn đến mệt mỏi kéo dài và lão hóa sớm.
Thức giấc giữa đêm không chỉ là rối loạn giấc ngủ mà là tín hiệu đồng hồ sinh học đang lệch nhịp. Nhận diện khung giờ tỉnh giấc giúp hiểu rõ cơ quan nào đang lên tiếng, từ đó điều chỉnh lối sống và giấc ngủ để cơ thể phục hồi đúng nhịp tự nhiên.
