Trong kho tàng thành ngữ Việt, "dốt đặc cán mai" là một trong những câu được dùng nhiều nhất để chê ai đó học kém, hiểu chậm, dốt đến mức không còn chỗ nào nhét thêm kiến thức. Nhưng nếu dừng lại một giây để hỏi tại sao lại là "cán mai" mà không phải cán rìu, cán búa hay bất kỳ dụng cụ nào khác, chắc không nhiều người trả lời được ngay.
Theo lý giải được nhiều nhà nghiên cứu ngôn ngữ đồng tình, câu trả lời nằm ở sự khác biệt vật liệu giữa các loại nông cụ. Cán cuốc, cán xẻng thường làm bằng tre, vốn rỗng ruột. Riêng cán mai lại phải làm bằng một loại gỗ cứng, đặc ruột hoàn toàn, để chịu được lực đào xới đất mà không gãy. Chính đặc điểm "đặc ruột, không một khoảng trống" đó đã trở thành hình ảnh ẩn dụ hoàn hảo cho một cái đầu không còn chỗ trống nào để nhét thêm chữ nghĩa, kiến thức vào được nữa.
