Vì sao cần bảo toàn khối cơ khi giảm cân?

TS.BS Lê Bá Ngọc, Trưởng khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết mục tiêu cốt lõi trong điều trị béo phì hiện nay không chỉ giảm cân nặng đơn thuần mà còn là giảm mỡ và bảo tồn khối cơ.

Chỉ số khối cơ thể (BMI) vốn là thước đo mức độ thừa cân, béo phì dựa trên tương quan giữa cân nặng và chiều cao. Đây là công cụ tiện lợi và phổ biến nhất hiện nay để phân loại thể trạng, nhưng BMI không phản ánh được cấu trúc bên trong của cơ thể. Tức chỉ số này không phân tách trọng lượng từ mỡ (fat mass) và trọng lượng từ khối nạc hay cơ xương (skeletal muscle mass).

"Thực tế, hai người có cùng chỉ số BMI có thể có nguy cơ bệnh tật hoàn toàn khác nhau tùy thuộc vào tỷ lệ mỡ nội tạng", bác sĩ Ngọc cho biết. Mỡ nội tạng tích tụ quá mức tại vùng bụng gây rối loạn trao đổi chất, là nguyên nhân dẫn đến nhiều bệnh lý nguy hiểm. Một số người có chỉ số BMI bình thường (18.5 - 22.9) nhưng vòng eo vượt ngưỡng khuyến nghị (trên 80 với nữ và trên 90 với nam), có nguy cơ bệnh tật vẫn ở mức cao hoặc trung bình.

Theo bác sĩ Ngọc, người giảm cân nên chú ý, kiểm soát để lượng cơ mất đi ít hơn 25% tổng cân nặng. Mất khối lượng cơ xương làm giảm tốc độ trao đổi chất khiến cơ thể dễ tăng cân trở lại ngay cả khi ăn ít. Thiếu hụt cơ bắp làm giảm sức mạnh thể chất, tăng nguy cơ bệnh lý, hạn chế vận động, đặc biệt ở người lớn tuổi. Khối lượng cơ xương thấp có thể làm suy giảm sức mạnh, liên quan đến tình trạng kháng insulin, tăng nguy cơ teo cơ (béo phì sarcopenic) và tử vong do béo phì.

Để bảo tồn khối cơ khi giảm cân, người bệnh cần phối hợp chặt chẽ giữa dinh dưỡng và vận động. Chú trọng tăng tỷ lệ protein trong chế độ ăn để duy trì khối lượng cơ nạc. Song song đó, cần tập luyện kháng lực ít nhất 2-3 lần mỗi tuần để kích thích cơ bắp phát triển. Khi vận động, cơ xương tiết ra các hormone có khả năng đối kháng với tác động có hại từ mô mỡ, hỗ trợ bảo vệ tim mạch, tăng cường chuyển hóa.

Bác sĩ Ngọc khuyên người có nhu cầu giảm cân không nên chỉ chú trọng con số trên bàn cân, thay vào đó cần theo dõi tỷ lệ mỡ, thay đổi vòng eo và độ săn chắc của cơ thể để đánh giá hiệu quả giảm cân khoa học.