Sự xuất hiện của các công cụ AI tạo sinh như Chat GPT, Gemini hay Claude đang tạo nên những thay đổi đáng kể trong giáo dục đại học. AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong giáo dục đại học, đặc biệt với các ngành học ngoại ngữ. Từ việc tra cứu từ vựng, luyện phát âm đến dịch thuật và sáng tạo nội dung, AI đang trở thành người bạn đồng hành quen thuộc của nhiều sinh viên.
Theo báo cáo của tổ chức giáo dục quốc tế UNESCO, AI đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong giáo dục nhờ khả năng cá nhân hóa việc học, hỗ trợ phản hồi tức thời và nâng cao hiệu quả tiếp cận tri thức.
Đồng quan điểm, theo khảo sát Student Generative AI Survey 2026 của Viện Chính sách Giáo dục Đại học Anh (HEPI) trên 1.054 sinh viên đại học, 95% sinh viên cho biết đang sử dụng AI dưới một hình thức nào đó trong học tập và 94% từng sử dụng các công cụ AI tạo sinh để hỗ trợ các bài đánh giá học thuật.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được sử dụng như một công cụ hỗ trợ, thay vì thay thế hoàn toàn quá trình tư duy của người học.
Từ công cụ tra cứu đến “gia sư cá nhân” của sinh viên ngoại ngữ
Là sinh viên ngành tiếng Trung thương mại thuộc Trường Đại học Thương mại, Lại Thị Mai cho biết AI đã trở thành một phần quen thuộc trong quá trình học tập từ năm hai đại học.
“Mình bắt đầu sử dụng AI từ năm hai đại học. Ban đầu, mình chủ yếu dùng công cụ này để tra cứu từ vựng và kiểm tra phát âm tiếng Trung. Điều khiến mình quyết định tiếp tục sử dụng là khả năng phản hồi nhanh, giải thích khá chi tiết những vấn đề mà mình chưa hiểu rõ. So với việc tra từ điển hoặc tự tìm kiếm tài liệu theo cách truyền thống, AI giúp mình tiết kiệm nhiều thời gian và nâng cao hiệu quả học tập", Mai cho biết.
Trong bối cảnh sinh viên phải tiếp cận khối lượng lớn từ vựng, cấu trúc ngữ pháp và kiến thức văn hóa Trung Quốc, các công cụ AI như chatbot, ứng dụng luyện phát âm hay dịch thuật thông minh đang hỗ trợ đáng kể cho việc tự học. Thay vì chờ đến giờ lên lớp để giải đáp thắc mắc, người học có thể nhận được phản hồi gần như tức thời.
Theo Mai, AI hiện nay mang dáng dấp của một “gia sư cá nhân” hơn là một công cụ tra cứu đơn thuần. “Theo mình, AI giống như một gia sư cá nhân luôn sẵn sàng hỗ trợ. Công cụ này có thể giải đáp thắc mắc bất cứ lúc nào, hỗ trợ sửa lỗi ngữ pháp, luyện viết hay thực hành dịch thuật. Tuy nhiên, AI vẫn chỉ nên được xem là một công cụ hỗ trợ, bởi nó chưa thể thay thế hoàn toàn sự hướng dẫn, kinh nghiệm và góc nhìn thực tiễn của giảng viên.”
Thật vậy, khảo sát của HEPI cho thấy 40% sinh viên sử dụng AI vì khả năng hỗ trợ tức thời, 32% đánh giá cao tính cá nhân hóa trong phản hồi và 29% sử dụng AI để nhận hỗ trợ ngoài giờ học truyền thống.
Bạn Lại Thị Mai, sinh viên ngôn ngữ Trung thương mại, Trường Đại học Thương mại
Nhận định này cũng phù hợp với quan điểm của nhiều chuyên gia giáo dục. Các nhà nghiên cứu cho rằng AI có thể giúp sinh viên cá nhân hóa tốc độ học tập, nhưng những kỹ năng như tư duy phản biện, đánh giá nguồn thông tin hay khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn vẫn cần sự dẫn dắt của giảng viên và môi trường học thuật.
Trong khảo sát năm 2026 của HEPI, 49% sinh viên cho rằng AI đã cải thiện trải nghiệm học tập của họ nhờ tiết kiệm thời gian, hỗ trợ hiểu bài và cung cấp phản hồi nhanh chóng.
Bên cạnh những lợi ích trong học tập, AI cũng làm dấy lên những tranh luận về nguy cơ phụ thuộc công nghệ và khả năng thay thế lao động trong các ngành ngôn ngữ.
UNESCO cho biết hiện nay dưới 10% trường học và cơ sở giáo dục đại học trên thế giới đã ban hành hướng dẫn chính thức về việc sử dụng AI trong học tập và giảng dạy. Điều này cho thấy tốc độ phát triển của công nghệ đang vượt xa khả năng thích ứng của nhiều cơ sở giáo dục.
Mai thừa nhận đây là một vấn đề đáng quan tâm đối với sinh viên hiện nay. “Bên cạnh những lợi ích mang lại, mình cũng lo ngại việc bị phụ thuộc quá nhiều vào AI. Nếu người học chỉ tiếp nhận thông tin mà không tự kiểm chứng hoặc suy nghĩ độc lập, khả năng phân tích ngôn ngữ và tư duy phản biện có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, theo mình, AI nên được sử dụng như một công cụ hỗ trợ học tập, còn người học vẫn cần chủ động kiểm tra thông tin và rèn luyện kỹ năng của bản thân.”
Một nghiên cứu tại Đại học Harvard cho thấy gần 25% sinh viên được khảo sát cho biết AI đã phần nào thay thế việc đọc tài liệu bắt buộc hoặc tham gia giờ tư vấn học thuật với giảng viên.
Có quan điểm tương tự, bà Stefania Giannini, Trợ lý Tổng Giám đốc UNESCO phụ trách Giáo dục, nhận định rằng AI mang lại cơ hội lớn để mở rộng khả năng học tập nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu được sử dụng mà thiếu các khung quản lý và hướng dẫn phù hợp. Theo bà, công nghệ cần hỗ trợ chứ không được làm suy giảm năng lực tư duy của người học.
Không chỉ dừng ở việc học tập, AI còn đang tạo ra những hướng đi nghề nghiệp mới cho sinh viên ngoại ngữ. Các lĩnh vực như xử lý dữ liệu ngôn ngữ, kiểm thử phần mềm đa ngôn ngữ, bản địa hóa nội dung (localization), huấn luyện dữ liệu cho AI hay sáng tạo nội dung bằng AI đang có nhu cầu nhân lực ngày càng lớn.
Khảo sát đăng trên tờ New York Post cho thấy 62% sinh viên đánh giá việc sử dụng AI có trách nhiệm là kỹ năng quan trọng đối với sự nghiệp sau khi tốt nghiệp.
Bạn Lê Hà cùng khoa tiếng Trung với Mai cho biết bản thân đặc biệt quan tâm đến các công việc kết hợp giữa ngôn ngữ và công nghệ: “Mình đặc biệt quan tâm đến các dự án liên quan đến dữ liệu ngôn ngữ, dịch thuật và AI vì những lĩnh vực này có sự gắn kết chặt chẽ với chuyên ngành mình đang theo học. Đây không chỉ là cơ hội để vận dụng kiến thức ngôn ngữ vào thực tiễn mà còn giúp mình hiểu rõ hơn về cách AI xử lý, phân tích và tạo sinh ngôn ngữ.”
Nữ sinh cũng chia sẻ từng nhận lời mời cộng tác trong một dự án kiểm thử phần mềm song ngữ Anh - Trung. Trải nghiệm này giúp cô nhận ra rằng dù AI ngày càng thông minh, nhiều khâu vẫn cần đến sự tham gia của con người để đảm bảo ngôn ngữ tự nhiên và phù hợp với trải nghiệm người dùng.
AI mang đến những thách thức cạnh tranh nhưng cũng đồng thời mở ra cơ hội về các ngành nghề mới cho sinh viên ngôn ngữ
Trước những lo ngại rằng AI có thể thay thế các ngành học ngoại ngữ trong tương lai, bạn Hà lại có góc nhìn khá lạc quan. “Theo mình, AI hiện nay giống một người đồng hành hơn là một đối thủ. Công nghệ này có thể hỗ trợ rất hiệu quả trong các công việc như dịch thuật, xử lý dữ liệu hay mình ưu hóa năng suất làm việc. Tuy nhiên, con người vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong việc thấu hiểu văn hóa, bối cảnh giao tiếp và những sắc thái tinh tế của ngôn ngữ.”
Đặc biệt, trong các lĩnh vực đòi hỏi tính chuyên môn và tương tác cao như biên - phiên dịch chuyên sâu, đàm phán thương mại hay giao tiếp liên văn hóa, những yếu tố như tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, sự đồng cảm và kinh nghiệm thực tiễn vẫn là thế mạnh riêng của con người. Trong bối cảnh kinh tế số và hội nhập quốc tế ngày càng phát triển, khả năng kết hợp giữa ngoại ngữ và công nghệ đang trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng đối với sinh viên.
Xin được nhắc rằng chỉ trong vòng ba năm, AI tạo sinh đã chuyển từ một công nghệ mới xuất hiện thành công cụ gần như phổ cập trong giáo dục đại học, với 95% sinh viên đại học tại Anh cho biết đang sử dụng AI trong quá trình học tập.
Sự phát triển của AI đang làm thay đổi cách sinh viên học ngoại ngữ, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu mới về năng lực tư duy, đánh giá thông tin và hiểu biết liên văn hóa.
Với sinh viên ngành Tiếng Trung thương mại, công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ học tập mà còn mở ra những hướng nghề nghiệp mới trong lĩnh vực dữ liệu ngôn ngữ, kiểm thử sản phẩm số hay bản địa hóa nội dung. Tuy nhiên, như nhận định của UNESCO, giá trị cốt lõi của giáo dục vẫn nằm ở con người.
Trong hành trình đó, AI có thể là một người đồng hành thông minh, nhưng không thể thay thế khả năng sáng tạo, tư duy phản biện và sự thấu hiểu văn hóa - những yếu tố làm nên bản sắc của người học ngoại ngữ trong thời đại số./
