Theo các chuyên gia của Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội), tại Việt Nam, tỷ lệ người dân mắc sỏi mật khá cao. Khoảng 90% các bệnh lý sỏi đường mật trong và ngoài gan có liên quan đến các bệnh lý gan và tụy.
Nhiều trường hợp sỏi túi mật hoặc sỏi trong gan không có triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài. Tuy nhiên, khi xuất hiện các dấu hiệu như đau kéo dài vùng hạ sườn phải, đau âm ỉ hoặc dữ dội lan ra sau lưng hoặc vùng thượng vị, kèm sốt, vàng da, nước tiểu sậm màu… thì bệnh có thể đã gây biến chứng.
Thống kê cho thấy chỉ khoảng 10-20% bệnh nhân sỏi mật có triệu chứng sau khi phát hiện bệnh và thời gian từ lúc phát hiện đến khi xuất hiện triệu chứng có thể kéo dài 5-20 năm. Theo TS Đỗ Tuấn Anh, chuyên gia gan mật, tình trạng người bệnh chỉ đi khám khi đã xuất hiện biến chứng vẫn khá phổ biến.
Uống sữa hạt có thể gây sỏi mật ?
Sỏi mật là một trong những bệnh lý gan mật thường gặp. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm túi mật cấp, nhiễm trùng đường mật, viêm tụy cấp, tắc ruột do sỏi mật, thậm chí ung thư túi mật.
Tuy nhiên, những ngày gần đây nhiều luồng ý kiến cho rằng uống sữa hạt có thể gây ra sỏi mật khiến nhiều người lo lắng. Chị Nguyễn Thu Trang (Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết, khoảng một năm nay gia đình chị chuyển từ uống sữa tươi sang sữa hạt để kiểm soát cân nặng. Chị mua máy làm sữa và tự chế biến từ các loại hạt như đậu nành, óc chó, hạnh nhân.
“Ngày nào tôi cũng làm đủ 8 cốc cho cả nhà. Bữa sáng uống sữa hạt kèm trứng, khoai luộc; bữa tối chủ yếu là sữa hạt, rau xanh, ức gà hoặc thịt trắng, hạn chế cơm. Sau một thời gian, cân nặng của cả nhà giảm dần”, chị Trang cho biết.
Tuy nhiên, gần đây nghe bạn bè cảnh báo uống sữa hạt thường xuyên có thể gây sỏi mật, người phụ nữ này không khỏi lo ngại cả nhà có thể bị sỏi mật vì... chị.
Trao đổi với PV VietNamNet, TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh chỉ riêng sữa hạt gây sỏi mật.
Theo bà Giang, sỏi mật hình thành chủ yếu do hai cơ chế chính: Mật bão hòa cholesterol và tình trạng ứ mật trong túi mật. Các yếu tố nguy cơ đã được xác định rõ gồm béo phì, rối loạn lipid máu, đái tháo đường, ít vận động, nữ giới trung niên, tiền sử gia đình, giảm cân quá nhanh hoặc nhịn ăn kéo dài.
"Một số nghiên cứu còn cho thấy protein thực vật có thể liên quan đến nguy cơ sỏi mật thấp hơn so với protein động vật. Vì vậy, xét về bản chất dinh dưỡng, sữa hạt, vốn giàu protein thực vật và chất béo không bão hòa không phải nguyên nhân trực tiếp gây bệnh", Tiến sĩ Giang nhấn mạnh.
Sử dụng sữa hạt thay thế hoàn toàn bữa ăn gia tăng nguy cơ hình thành sỏi mật
Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý nhiều người sử dụng sữa hạt để thay thế hoàn toàn bữa ăn nhằm giảm cân - đây mới là yếu tố có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi mật.
Các nghiên cứu cho thấy chế độ ăn rất ít calo hoặc giảm cân quá nhanh khiến túi mật ít được kích thích co bóp, dẫn tới mật ứ đọng. Đồng thời, khi giảm cân nhanh, gan có xu hướng tiết nhiều cholesterol vào dịch mật, làm tăng nguy cơ kết tinh thành sỏi.
Bà Giang thông tin, một số nghiên cứu ghi nhận khoảng 10-12% người áp dụng chế độ ăn rất ít năng lượng trong 8-16 tuần có thể xuất hiện sỏi mật mới.
“Vấn đề không nằm ở sữa hạt mà ở cách sử dụng. Nếu chỉ uống sữa hạt thay bữa ăn trong thời gian dài, khẩu phần quá ít năng lượng hoặc thiếu chất béo cần thiết, nguy cơ ứ mật và rối loạn chuyển hóa có thể tăng lên”, Tiến sĩ Giang nói.
