Sự việc là lời nhắc rằng tập thể dục mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe khi được thực hiện đúng cách và phù hợp với thể trạng. Ngược lại, tập luyện quá sức có thể làm tăng nguy cơ chấn thương và một số biến chứng, trong đó có tiêu cơ vân.
Tiêu cơ vân là gì?
Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Tôn Ngọc Huỳnh, Khoa Ngoại tổng quát, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM) cho biết, tiêu cơ vân là tình trạng các tế bào cơ vân bị tổn thương nghiêm trọng, làm vỡ màng tế bào và giải phóng hàng loạt các chất bên trong tế bào như myoglobin, creatine kinase (CK), kali, phosphat, axit uric… vào máu.
Theo bác sĩ, tiêu cơ vân không chỉ xảy ra ở người mới tập mà còn có thể gặp ở người tập lâu năm nếu đột ngột tăng cường độ, tập trong điều kiện nắng nóng hoặc cơ thể mất nhiều nước
ẢNH: N.QUYÊN TẠO TỪ AI
Trong đó, myoglobin là chất đặc biệt nguy hiểm vì khi được giải phóng với lượng lớn có thể gây tổn thương ống thận dẫn đến suy thận cấp, một biến chứng nặng có thể phải lọc máu nếu không điều trị kịp thời.
Các yếu tố nào làm tăng nguy cơ?
Theo bác sĩ Ngọc Huỳnh, có một số yếu tố làm tăng nguy cơ tiêu cơ vân, gồm:
Tăng cường độ quá nhanh: Đây là một trong các nguyên nhân phổ biến nhất. Khi cơ bắp chưa kịp thích nghi với mức vận động mới, các sợi cơ có thể bị tổn thương và phá hủy trên diện rộng.
Tập quá nhiều bài tập co cơ lệch tâm (eccentric): Các bài tập như squat nặng, nâng tạ từ sàn (deadlift), hít xà đơn hay chạy xuống dốc đều khiến cơ vừa co vừa bị kéo giãn, tạo ra nhiều vi tổn thương trong sợi cơ. Đây là nhóm bài tập được ghi nhận có liên quan đến nhiều trường hợp tiêu cơ vân trong các nghiên cứu.
Tập trong môi trường nóng: Nhiệt độ cao, mất nước, đổ mồ hôi nhiều làm giảm tưới máu cơ, khiến tế bào cơ dễ tổn thương hơn.
Không nghỉ ngơi đủ để hồi phục: Nhiều người tập luyện với cường độ cao như 7 ngày/tuần, 2 buổi/ngày hoặc không có ngày nghỉ để hồi phục. Điều này khiến cơ chưa kịp tái tạo đã tiếp tục bị tổn thương.
Dùng một số thuốc và thực phẩm bổ sung: Một số thuốc như thuốc hạ mỡ máu (đặc biệt nhóm statin), thuốc kích thích thần kinh trung ương, cùng với rượu bia hoặc các sản phẩm bổ sung trước tập (pre-workout) chứa nhiều caffeine hay chất kích thích không rõ nguồn gốc có thể làm tăng nguy cơ khi tập luyện cường độ cao.
Bệnh lý nền: Người có bệnh cơ di truyền, rối loạn chuyển hóa, cường giáp, nhiễm virus, sốt đều dễ bị tiêu cơ vân hơn khi tập nặng.
Để phòng tình trạng tiêu cơ vân do tập luyện quá sức, bác sĩ khuyên mọi người nên tăng cường độ từ từ, không gắng sức và nên cho cơ thể thời gian hồi phục, nghỉ ngơi
ẢNH MINH HỌA: BVCC
Làm sao để giảm nguy cơ tiêu cơ vân khi tập luyện?
Bác sĩ Ngọc Huỳnh khuyên mọi người hãy tập luyện theo nguyên tắc “tiến bộ dần dần”, lắng nghe tín hiệu của cơ thể, đảm bảo cơ thể đủ nước, đủ dinh dưỡng và đủ thời gian hồi phục. Cụ thể:
- Người mới tập gym hoặc các loại hình vận động thể chất, nên tập 2 - 3 buổi/tuần, mỗi buổi khoảng 45 - 60 phút và cách nhau ít nhất 48 giờ cho cùng một nhóm cơ. Không tập đến kiệt sức trong 4 - 6 tuần đầu.
- Người tập lâu năm có thể tập 4 - 6 buổi/tuần, nhưng vẫn cần xen kẽ nhóm cơ, có ngày nghỉ, định kỳ giảm tải và đảm bảo ngủ đủ 7 - 9 giờ mỗi đêm. Không nên tăng mức tạ hơn 10% mỗi tuần. Không tập tối đa liên tục nhiều ngày, khi đang sốt, mất nước hoặc sau khi uống nhiều rượu.
- Chế độ dinh dưỡng đầy đủ protein, carbohydrate, điện giải và uống đủ nước để giảm nguy cơ tổn thương cơ.
“Tôi thường khuyên bệnh nhân ghi nhớ 7 nguyên tắc tập luyện an toàn, gồm: Khởi động đầy đủ 10 - 15 phút; tăng khối lượng tập từ từ; uống đủ nước trước, trong và sau khi tập; không tập khi đang sốt, nhiễm bệnh hoặc mất ngủ; nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc; không chạy theo các thử thách tập luyện cực đoan trên mạng xã hội; khi xuất hiện đau cơ bất thường hoặc nước tiểu sẫm màu, cần ngừng tập và đi khám ngay”, bác sĩ Ngọc Huỳnh lưu ý thêm.
Những ai cần thận trọng khi hoạt động thể chất?
Theo bác sĩ Nguyễn Tôn Ngọc Huỳnh, một số nhóm người nguy cơ cao sau đây cần lưu ý hoặc được đánh giá kỹ trước khi tập gym hoặc hoạt động thể chất:
Người mới tập: Thường là nhóm gặp tiêu cơ vân nhiều vì cố gắng tập quá sức ngay từ đầu.
Người quay lại tập sau thời gian dài nghỉ ngơi: Cơ đã mất khả năng thích nghi, không nên nghĩ rằng mình vẫn giữ được thể lực như trước.
Người có bệnh nền: Như bệnh tim mạch, bệnh thận, tiểu đường, béo phì, bệnh cơ, rối loạn chuyển hóa.
Người dùng thuốc: Đặc biệt như thuốc hạ mỡ máu statin, thuốc chống loạn thần, thuốc kích thích, một số thực phẩm bổ sung không rõ nguồn gốc.
Người tập trong điều kiện nóng: Tập ngoài trời, phòng tập không điều hòa, mặc đồ giữ nhiệt để giảm cân.
