Tại các phòng khám nam khoa và tâm vấn tâm lý, ngày càng xuất hiện một nhóm bệnh nhân đặc biệt. Điểm chung của họ là trẻ tuổi, không hút thuốc, không mắc các bệnh lý nền như đái tháo đường hay suy giảm nội tiết tố (testosterone). Tuy nhiên, họ lại gặp khó khăn trong việc duy trì khả năng cương cứng khi quan hệ thực tế.
Điển hình là trường hợp một nam thanh niên 27 tuổi, độc thân. Anh tìm đến bác sĩ trong tình trạng lo âu vì không thể "về đích" cùng bạn gái, dù hàng ngày vẫn thủ dâm và đạt cực khoái nhanh chóng khi xem phim khiêu dâm. Kết quả xét nghiệm nội tiết và siêu âm mạch máu dương vật của anh đều cho kết quả bình thường.
Một trường hợp khác là người đàn ông 34 tuổi đã lập gia đình. Anh than phiền về việc giảm ham muốn với vợ nhưng lại duy trì thói quen xem phim khiêu dâm mỗi tối. Anh chia sẻ bản thân cần những "nội dung mới" để tìm thấy hứng thú, trong khi đời sống hôn nhân lặp lại khiến anh cảm thấy nguội lạnh.
Bác sĩ Duy thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh: Lâm Anh
TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, giảng viên khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, nhận định đây là những trường hợp điển hình của PIED (Porn - Induced Erectile Dysfunction) - Hội chứng rối loạn cương dương do phim khiêu dâm.
PIED không phải là một chẩn đoán chính thức trong bảng phân loại bệnh quốc tế (ICD), nhưng là khái niệm được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu lâm sàng để mô tả tình trạng nam giới giảm hoặc mất khả năng cương trong quan hệ thật, dù vẫn đáp ứng tốt với các kích thích trực tuyến.
Theo nghiên cứu trên tạp chí Behavioral Sciences, sự bùng nổ của internet tốc độ cao và nội dung khiêu dâm đa dạng tỷ lệ thuận với sự gia tăng các ca rối loạn cương không do nguyên nhân thực thể ở giới trẻ.
Cơ chế của hiện tượng này nằm ở hệ thống thần kinh. Khi xem phim khiêu dâm, não bộ giải phóng dopamine - chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến động lực và khoái cảm. Phim khiêu dâm trực tuyến cung cấp những kích thích mới lạ liên tục chỉ bằng một cú nhấp chuột, khiến não bộ quen với cường độ hưng phấn cực cao.
Nghiên cứu đăng trên JAMA Psychiatry chỉ ra rằng, việc tiêu thụ nội dung khiêu dâm thường xuyên có liên quan đến việc giảm thể tích chất xám ở vùng vân não - khu vực đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tưởng thưởng. Điều này chứng minh phim khiêu dâm có thể làm thay đổi cấu trúc não bộ, chứ không đơn thuần là một thói quen vô hại.
Tình dục thực tế đòi hỏi sự kết nối cảm xúc, giao tiếp và cả những yếu tố không hoàn hảo. Trong khi đó, thế giới ảo mang đến những kịch bản dàn dựng và hình ảnh cường điệu. Khi não bộ đã bị "đẩy" ngưỡng kích thích lên quá cao bởi màn hình, những tín hiệu tự nhiên từ bạn tình trở nên quá nhẹ nhàng, không đủ để tạo ra đáp ứng sinh lý.
Bên cạnh đó, mô hình kiểm soát kép trên Archives of Sexual Behavior cho thấy đáp ứng tình dục là sự cân bằng giữa hệ kích hoạt và hệ ức chế. Phim khiêu dâm làm hệ kích hoạt "trơ" với cường độ thấp, trong khi đời thực lại dễ bị hệ ức chế (lo âu, kỳ vọng, so sánh) lấn át.
Hệ quả tất yếu là "lo âu hiệu suất". Sau vài lần thất bại, nam giới bước vào cuộc yêu với nỗi sợ. Càng lo lắng, hệ thần kinh giao cảm càng hoạt động mạnh, khiến việc cương cứng càng trở nên khó khăn. Ngược lại, khi quay về với phim ảo - nơi không có áp lực hay sự đánh giá - não bộ lại "hoạt động trơn tru", vô tình củng cố niềm tin sai lệch rằng chỉ có thế giới ảo mới an toàn.
Tin vui là PIED hoàn toàn có thể phục hồi, đặc biệt ở nam giới trẻ. Nhờ tính dẻo của não bộ (neuroplasticity), hệ thần kinh có thể tái thích nghi khi nguồn kích thích thay đổi.
Nghiên cứu công bố trên Your Brain on Porn ghi nhận nhiều trường hợp cải thiện rõ rệt chức năng cương sau 8-12 tuần ngưng hoặc giảm xem phim khiêu dâm, kết hợp với trị liệu tâm lý và điều chỉnh lối sống.
Như trường hợp nam thanh niên 27 tuổi nêu trên, sau 3 tháng thực hiện khuyến cáo ngưng xem phim khiêu dâm và tập trung tái kết nối cảm xúc trong quan hệ thật, khả năng "chăn gối" của anh đã cải thiện rõ rệt. Với người đàn ông 34 tuổi, việc điều trị tập trung vào giảm sự phụ thuộc vào kích thích thị giác cường độ cao và xây dựng lại sự thân mật với vợ.
Bác sĩ Duy nhấn mạnh PIED là vấn đề mang dấu ấn thời đại. Khi thế giới ảo mạnh hơn đời thật, cơ thể không hề "hỏng" mà chỉ đang phản ứng theo logic sinh học thần kinh. Nhìn nhận đúng vấn đề giúp nam giới bớt tự trách và mở ra hướng can thiệp hiệu quả.
