Phương pháp tầm soát biến chứng bệnh phổi tắc nghẽn

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) phổ biến ở người cao tuổi, đặc biệt nhóm có tiền sử hút thuốc hoặc tiếp xúc khói bụi kéo dài. Nhiều người bệnh không được chẩn đoán ở giai đoạn sớm, chỉ đến khi xuất hiện khó thở rõ rệt hoặc biến chứng mới đi khám.

Theo ThS.BS.CKII Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, đơn vị Hô hấp, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho hay tầm soát COPD, đánh giá biến chứng của bệnh dựa vào triệu chứng kết hợp nhiều phương pháp. Trước hết, đánh giá lâm sàng vẫn là bước nền tảng. Người lớn tuổi cần chú ý những dấu hiệu như ho kéo dài, khạc đờm mạn tính, giảm khả năng gắng sức hoặc khó thở khi đi lại. Tuy nhiên, điểm khó là nhiều người bệnh thích nghi dần với tình trạng thiếu hụt hô hấp nên dễ bỏ qua triệu chứng. Vì vậy, các thang điểm như mMRC (đánh giá mức độ khó thở) hoặc CAT (đánh giá COPD) thường được sử dụng để lượng hóa mức độ ảnh hưởng đến chất lượng sống.

Theo bác sĩ Hạnh, phương pháp quan trọng nhất để xác định tổn thương phổi là đo chức năng hô hấp. Chỉ số FEV1/FVC (các chỉ số đo hô hấp ký) < 0,7 sau kiểm tra giãn phế quản giúp xác định tình trạng tắc nghẽn luồng khí. Đồng thời, mức giảm FEV1 phản ánh mức độ suy giảm chức năng phổi. Bác sĩ nhấn mạnh việc đo chức năng hô hấp cần được thực hiện định kỳ ở những người có nguy cơ, kể cả khi triệu chứng còn nhẹ.

Bên cạnh đó, phương tiện hình ảnh đóng vai trò quan trọng trong phát hiện biến đổi về cấu trúc. Chụp X-quang ngực có thể gợi ý tình trạng phổi nhưng độ nhạy không cao. Trong khi đó, CT ngực phổi liều thấp cho phép đánh giá chi tiết, phát hiện tổn thương như khí phế thũng, giãn phế nang, dày thành phế quản - những dấu hiệu điển hình của COPD tiến triển. CT đặc biệt hữu ích trong đánh giá mức độ phá hủy nhu mô phổi.

Một số trường hợp cần đánh giá sâu về trao đổi khí, bác sĩ có thể chỉ định đo khí máu động mạch hoặc đo độ bão hòa oxy (SpO2). Ở giai đoạn muộn, COPD dẫn đến giảm oxy máu mạn tính, thậm chí tăng CO2 máu - yếu tố liên quan trực tiếp đến tiên lượng sống còn.

Với người lớn tuổi, COPD thường đi kèm với bệnh tim mạch, loãng xương, suy dinh dưỡng... Do đó, đánh giá toàn diện giúp nhận diện đầy đủ tình trạng bệnh và xây dựng chiến lược điều trị phù hợp. Bác sĩ Hạnh khuyến cáo người trên 60 tuổi có tiền sử hút thuốc, tiếp xúc khói bụi hoặc có triệu chứng hô hấp mạn tính nên được đo chức năng hô hấp ít nhất một lần. Nếu đã được chẩn đoán COPD, người bệnh cần theo dõi định kỳ bằng đo chức năng hô hấp và đánh giá triệu chứng để phát hiện sớm các biến chứng.