Anh Vương Quang (Trung Quốc) đã 40 tuổi. Vì làm việc văn phòng, ít vận động nên anh lựa chọn sử dụng dầu cá để bổ sung omega-3, mong cải thiện các chỉ số về mỡ máu, tim mạch. Nhưng trong lần khám sức khỏe định kỳ mới đây, lượng mỡ máu không những không giảm mà anh còn tăng thêm 2.3 kg, các chỉ số mỡ máu xấu - triglyceride bắt đầu chạm ngưỡng nguy hiểm. Bác sĩ đọc kết quả khám bệnh của anh đã vô cùng ngạc nhiên khi biết thói quen bổ sung thực phẩm chức năng của người đàn ông này...
Dầu cá không phải “thần dược” cho mọi người
Theo bác sĩ, trong nhiều năm qua, dầu cá được không ít người trung niên xem như một loại thực phẩm bổ sung gần như “phải có” trong nhà. Lý do rất đơn giản: omega-3 thường được gắn với hình ảnh tốt cho tim mạch, giảm mỡ máu và bảo vệ mạch máu. Tuy nhiên, điều nhiều người bỏ qua là lợi ích của omega-3 không đồng nghĩa với việc ai cũng nên uống dầu cá mỗi ngày, càng không có nghĩa cứ uống là mỡ máu sẽ giảm.
Các nghiên cứu cho thấy omega-3 liều cao, khoảng 2–4 g/ngày, có thể làm giảm triglyceride khoảng 20%–50%. Nhưng mục tiêu chính của liệu pháp này là dành cho bệnh nhân tăng triglyceride máu, chứ không phải để dùng đại trà cho người khỏe mạnh với kỳ vọng “phòng bệnh từ xa”.
Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cũng từng chỉ ra rằng người đã mắc bệnh tim mạch có thể hưởng lợi từ omega-3 nếu dùng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. Ngược lại, với người khỏe mạnh, bằng chứng hiện nay chưa đủ để khẳng định rằng uống nhiều dầu cá có thể ngăn ngừa đau tim hay đột quỵ.
3
Vì sao nhiều người uống dầu cá lâu dài nhưng không cải thiện tình trạng mỡ máu?
Một trong những nguyên nhân lớn nhất nằm ở chỗ người dùng đang hiểu sai về liều lượng và bối cảnh sử dụng.
Phần lớn các nghiên cứu cho kết quả tích cực đều sử dụng chế phẩm dầu cá theo đơn của bác sĩ, có thành phần, độ tinh khiết và liều lượng được kiểm soát chặt chẽ. Quan trọng hơn, các chế phẩm này thường được dùng như một phần trong phác đồ điều trị tổng thể, bao gồm ăn uống điều độ, tập luyện và theo dõi y khoa.
Ảnh minh họa
Trong khi đó, đa số thực phẩm chức năng dầu cá bán trên thị trường chỉ chứa khoảng 300–6003 EPA+DHA mỗi viên. Nếu uống 2 viên mỗi ngày, nhiều người thực tế vẫn chưa đạt mức liều từng được dùng trong các nghiên cứu giảm triglyceride.
Nói cách khác, nhiều người đang bổ sung chưa đủ để tạo ra hiệu quả điều trị rõ rệt, nhưng lại vẫn nạp thêm năng lượng mỗi ngày. Nếu đi kèm chế độ ăn nhiều đồ chiên rán, ăn khuya, uống rượu bia hoặc ngồi nhiều, kết quả thường không như mong đợi.
Không giảm mỡ máu, thậm chí còn có thể tăng cân âm thầm
Đây là điểm khiến nhiều người bất ngờ: dầu cá về bản chất vẫn là chất béo.
Mỗi gam chất béo cung cấp khoảng 99 kilocalories. Nếu uống dầu cá trong thời gian dài nhưng không cắt giảm lượng dầu mỡ trong bữa ăn hằng ngày, tổng năng lượng nạp vào cơ thể sẽ tăng lên. Sự thay đổi này có thể không rõ rệt trong vài tuần, nhưng sau nhiều tháng hoặc một năm, cân nặng có thể tăng lên âm thầm.
Các bác sĩ cảnh báo, nếu một người vẫn duy trì thói quen ăn nhiều thực phẩm nhiều dầu mỡ, ăn vặt đêm khuya và không tập thể dục, thì việc kỳ vọng chỉ với 2 viên dầu cá mỗi ngày có thể “bù lại” toàn bộ lối sống thiếu lành mạnh là điều không thực tế.
Không chỉ triglyceride khó giảm, một số nghiên cứu còn cho thấy bổ sung dầu cá liều thấp mà không kiểm soát chế độ ăn có tác dụng rất hạn chế đối với cholesterol toàn phần và LDL−CLDL−C. Ở một số người, LDL−CLDL−C còn có thể tăng nhẹ.
Bên cạnh câu chuyện hiệu quả, dầu cá cũng không hoàn toàn vô hại như nhiều người vẫn nghĩ. Một số người có thể bị trào ngược axit, ợ hơi mùi tanh, đầy bụng hoặc tiêu chảy sau khi dùng dầu cá. Với người đang uống thuốc chống đông máu như aspirin hoặc warfarin, việc dùng dầu cá liều cao còn có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, chẳng hạn chảy máu nướu hoặc chảy máu cam kéo dài.
Đó là lý do các bác sĩ luôn khuyến cáo không nên tự xem dầu cá như một loại “thuốc tim mạch” để uống lâu dài mà không có tư vấn chuyên môn, đặc biệt ở người đã có bệnh nền hoặc đang dùng nhiều loại thuốc cùng lúc. Người chuẩn bị phẫu thuật cũng cần thông báo với bác sĩ nếu đang dùng dầu cá.
Ảnh minh họa
Khi nào nên bổ sung dầu cá?
Các bác sĩ nhấn mạnh rất rõ: đừng đặt toàn bộ hy vọng vào một viên dầu cá.
Dầu cá không phải chất độc, nhưng cũng không phải thuốc thần kỳ. Điều quyết định mức mỡ máu về lâu dài vẫn là chế độ ăn, mức độ vận động, giấc ngủ và kiểm soát cân nặng.
Nói cách khác, nếu lối sống không thay đổi, hiệu quả của thực phẩm bổ sung thường rất hạn chế. Với nhiều người, việc bỏ thức khuya, giảm đồ ăn nhanh, bớt món chiên rán và đứng dậy vận động mỗi ngày còn quan trọng hơn nhiều so với việc thêm một lọ dầu cá vào tủ thuốc.
Việc có nên dùng dầu cá hay không, và dùng với liều bao nhiêu, nên được quyết định sau khi kiểm tra mỡ máu và có đánh giá của bác sĩ.
Nếu khám sức khỏe cho thấy triglyceride tăng rõ rệt, chẳng hạn từ 2,32,3 mmol/L trở lên, hoặc người bệnh đã được chẩn đoán mắc bệnh tim mạch như bệnh mạch vành, nhồi máu não, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định omega-3 theo toa như một phần của phác đồ điều trị. Khi đó, liều dùng sẽ được tính toán dựa trên chỉ số mỡ máu, cân nặng, chức năng gan và các loại thuốc đang sử dụng.
Điều quan trọng là phải hiểu: dầu cá, nếu có vai trò, cũng chỉ là một phần hỗ trợ trong chiến lược điều trị tổng thể, chứ không thể thay thế ăn uống điều độ và vận động.
Theo Aboluowang
