TS, Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội)
Chiến dịch làm sạch dữ liệu người nộp thuế đang đặt vấn đề với hàng trăm nghìn doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, chấm dứt mã số thuế. Theo số liệu từ Cục Thuế, cơ quan này đang rà soát 617.462 doanh nghiệp, gồm 291.962 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất giải thể và 325.500 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, có nợ thuế. Thực tế, có trường hợp đã tạm ngừng 10-20 năm nhưng vẫn chưa thể “đóng” hồ sơ. Việc này cũng khiến nhiều chủ doanh nghiệp đối diện nguy cơ tạm hoãn xuất cảnh khi còn nợ thuế.
Để tháo gỡ, một số chuyên gia đề xuất miễn truy thu lệ phí môn bài, không phạt tờ khai không phát sinh.
Chia sẻ về vấn đề trên, TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết cần phân biệt doanh nghiệp “ngừng hoạt động” với “được miễn thuế” và “được xóa nợ thuế”. Việc một doanh nghiệp ngừng hoạt động nhiều năm không đồng nghĩa với việc đương nhiên được miễn mọi nghĩa vụ thuế.
Theo Điều 85 Luật Quản lý thuế năm 2019, doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản, đã thực hiện việc thanh toán tài sản theo pháp luật phá sản nhưng không còn tài sản để nộp thuế thì thuộc trường hợp được xóa nợ. Ngoài ra, đối với các khoản nợ đã quá 10 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp thuế, sau khi cơ quan thuế đã áp dụng biện pháp cưỡng chế theo luật định mà vẫn không có khả năng thu hồi thì cũng có cơ sở để xem xét xóa nợ.
Như vậy, pháp luật hiện hành đã đặt ra cơ chế xử lý những khoản nợ thuế thực sự không còn khả năng thu hồi, chứ không phải Nhà nước buông lỏng nghĩa vụ thuế. Vấn đề hiện nay có thể là cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách để xử lý một nhóm doanh nghiệp đã “chết về mặt thực tế” nhưng chưa hoàn tất được thủ tục giải thể hoặc phá sản.
Thực tế, không ít doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, không còn tài sản, doanh thu hay khả năng phục hồi nhưng vẫn “treo” nhiều năm do chưa hoàn tất thủ tục giải thể, phá sản. Điều này vừa tạo gánh nặng quản lý, vừa khiến doanh nghiệp và người đại diện theo pháp luật mắc kẹt trong tình trạng pháp lý kéo dài, dù khả năng thu hồi nghĩa vụ gần như không có.
Trong những trường hợp đủ điều kiện, xử lý dứt điểm nghĩa vụ thuế sẽ giúp khép lại vòng đời doanh nghiệp, giải phóng nguồn lực cho những mô hình mới. Đây cũng là tư duy quản lý kiến tạo: không chỉ thu đúng, thu đủ mà còn tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, để thị trường đào thải doanh nghiệp không còn khả năng hoạt động và mở đường cho nguồn lực được tái phân bổ.
Luật sư cho rằng nên phân loại doanh nghiệp và phân loại khoản nợ để xây dựng chính sách tháo gỡ phù hợp. Ảnh Quảng Định.
Tuy nhiên, Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng không nên hiểu chính sách mới theo hướng cứ doanh nghiệp ngừng hoạt động nhiều năm là được xóa toàn bộ nghĩa vụ thuế. Đây là điểm phải hết sức thận trọng. Nếu không có tiêu chí chặt chẽ, chính sách có thể bị lợi dụng để né tránh nghĩa vụ thuế hoặc hợp thức hóa hành vi cố tình bỏ doanh nghiệp.
Theo ông Cường, nếu xây dựng chính sách tháo gỡ thì nên theo hướng phân loại doanh nghiệp và phân loại khoản nợ, chẳng hạn:
- Doanh nghiệp thực sự đã chấm dứt hoạt động trong nhiều năm, không còn tài sản, không phát sinh giao dịch và không có khả năng phục hồi thì có thể được đưa vào diện rà soát đặc biệt
- Phải xác minh doanh nghiệp không còn hoạt động thực tế và không có dấu hiệu tẩu tán tài sản, trốn thuế, gian lận thuế
- Những khoản nợ đáp ứng điều kiện về thời hạn và đã áp dụng các biện pháp cưỡng chế nhưng không có khả năng thu hồi thì thực hiện cơ chế xóa nợ theo Luật Quản lý thuế.
Đối với doanh nghiệp chưa đủ điều kiện xóa nợ nhưng thực sự không còn khả năng hoạt động, theo luật sư, cần nghiên cứu cơ chế đơn giản hóa thủ tục giải thể hoặc phá sản để doanh nghiệp có thể kết thúc tư cách pháp lý.
Trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cố tình bỏ trốn, tẩu tán tài sản, gian lận hoặc trốn thuế thì tuyệt đối không thể lấy lý do “ngừng hoạt động lâu năm” để xóa nghĩa vụ.
