Nắng nóng hại não thế nào

BS.CKI Nguyễn Hữu Khánh, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết cơ thể con người luôn duy trì thân nhiệt ổn định khoảng 37 độ C nhờ cơ chế điều hòa nhiệt. Khi tiếp xúc với nhiệt độ ngoài trời cao hoặc làm việc liên tục dưới nắng nóng, cơ thể tăng tiết mồ hôi và giãn mạch để tản nhiệt. Tuy nhiên, nếu nhiệt lượng hấp thu vượt quá khả năng điều hòa, thân nhiệt có thể tăng nhanh trên 40 độ C, ảnh hưởng đến thần kinh trung ương.

Nhiệt độ cao làm rối loạn hoạt động của tế bào thần kinh, phá vỡ hàng rào máu não - lớp bảo vệ giúp ngăn các chất độc xâm nhập vào não. Khi hàng rào này tổn thương, não dễ phù nề, viêm và thiếu oxy.

Ngoài tác động trực tiếp của nhiệt độ, nắng nóng làm cơ thể mất nhiều nước và điện giải qua mồ hôi. Thể tích tuần hoàn giảm khiến máu cô đặc hơn, lưu thông chậm, tạo điều kiện hình thành huyết khối. Các yếu tố này có thể dẫn đến tắc mạch máu não, gây nhồi máu não hoặc làm nặng thêm các bệnh lý mạch máu sẵn có.

Não là cơ quan tiêu thụ nhiều oxy và rất nhạy cảm với thay đổi nhiệt độ. Khi thân nhiệt tăng quá mức, nhu cầu chuyển hóa của não tăng lên trong khi tuần hoàn máu giảm do mất nước. Tình trạng thiếu oxy kéo dài có thể làm cho tế bào thần kinh chết hàng loạt. Một số vùng liên quan trí nhớ, điều hòa vận động như tiểu não, hồi hải mã có khả năng cao tổn thương khi sốc nhiệt.

Nhiệt độ cao còn kích hoạt phản ứng viêm toàn thân. Các chất trung gian gây viêm được giải phóng ồ ạt làm tổn thương mạch máu, tăng tính thấm thành mạch và gây phù não. Trường hợp nặng, người bệnh có thể vào hôn mê, co giật, suy đa cơ quan.

Khi xuất hiện các dấu hiệu thần kinh như lú lẫn, mất định hướng, yếu tay chân, co giật hoặc bất tỉnh, người bệnh có thể đã bị tổn thương não nghiêm trọng do tăng thân nhiệt kéo dài. Lúc này, tổn thương não do sốc nhiệt có thể để lại di chứng lâu dài như suy giảm trí nhớ, giảm tập trung, rối loạn vận động, mất phối hợp động tác hoặc thay đổi hành vi, cảm xúc, theo bác sĩ Khánh.

Người lớn tuổi, người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường, béo phì hoặc từng đột quỵ là nhóm có nguy cơ cao bị biến chứng thần kinh trong mùa nắng nóng. Bởi khả năng điều hòa thân nhiệt ở nhóm này kém, trong khi hệ mạch máu đã có tổn thương nền nên dễ xảy ra tình trạng thiếu máu não, hình thành huyết khối hoặc đột quỵ.

Do vậy, bác sĩ khuyến cao nhóm người bệnh có nguy cơ cao nên khám sức khỏe định kỳ và tầm soát sớm các yếu tố nguy cơ từ sớm. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại như MRI 3 Tesla, CT mạch máu não thế hệ mới giúp phát hiện sớm tình trạng hẹp mạch, phình mạch hoặc nguy cơ tắc mạch, từ đó giảm biến chứng nguy hiểm trong điều kiện thời tiết cực đoan.

Bác sĩ Khánh lưu ý mọi người hạn chế hoạt động ngoài trời trong khoảng 10h đến 16h vào những ngày nắng nóng. Nên uống đủ nước, bổ sung điện giải nếu làm việc hoặc vận động nhiều ngoài trời. Khi có dấu hiệu mệt lả, chóng mặt, đau đầu sau đi nắng cần nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, làm mát cơ thể sớm. Khi xuất hiện rối loạn ý thức hoặc dấu hiệu thần kinh bất thường, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay để tránh nguy cơ tổn thương não không hồi phục.