Ăn nhiều đồ béo có liên quan gì đến nguy cơ ung thư gan?
Khi nhắc đến ung thư gan, nhiều người thường nghĩ đến rượu bia, virus viêm gan hay thuốc lá. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới của Massachusetts Institute of Technology (MIT) công bố trên tạp chí khoa học của Cell Press cho thấy chế độ ăn nhiều chất béo có thể làm biến đổi cấu trúc và chức năng tế bào gan, từ đó tạo điều kiện cho tế bào ung thư hình thành.
Theo nhóm nghiên cứu, khi tiếp xúc kéo dài với lượng chất béo dư thừa, các tế bào gan trưởng thành dần mất đi tính chuyên biệt và chuyển về trạng thái giống tế bào gốc. Sự thích nghi này giúp tế bào tồn tại trước áp lực chuyển hóa nhưng đồng thời làm tăng nguy cơ biến đổi ác tính.
Ảnh minh họa.
Giáo sư Alex K. Shalek cho biết những chương trình sinh học giúp tế bào sống sót trong môi trường giàu chất béo lại phải đánh đổi bằng nguy cơ hình thành khối u.
Thí nghiệm trên chuột ăn chế độ giàu chất béo, kết hợp giải trình tự RNA đơn bào, ghi nhận các gien thúc đẩy sống sót và phân chia được kích hoạt mạnh, trong khi các gien đảm nhiệm chức năng gan bình thường bị ức chế. Kết quả, phần lớn chuột phát triển ung thư gan vào cuối thí nghiệm.
Theo phân tích mô gan của người nhiều giai đoạn bệnh cho thấy kết quả trên người phù hợp với thí nghiệm trên động vật. Theo thời gian, các gien duy trì chức năng gan suy giảm, trong khi các gien liên quan đến trạng thái tế bào chưa trưởng thành hoạt động mạnh hơn và dễ bị tổn thương khi ung thư xuất hiện.
Các nhà khoa học nhận định quá trình này ở người diễn ra chậm hơn, có thể kéo dài hàng chục năm và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như chế độ ăn, rượu bia, nhiễm virus hay rối loạn chuyển hóa...
Khuyến nghị: Nên ăn bao nhiêu chất béo mỗi ngày?
Theo khuyến nghị của World Health Organization (WHO), lượng chất béo nên chiếm khoảng 20–35% tổng năng lượng mỗi ngày. Với chế độ ăn 2.000 calo, tương đương khoảng 44–78g chất béo/ngày.
Tuy nhiên, nhu cầu có thể thay đổi theo cân nặng và mức độ vận động. Dù vậy, cơ thể vẫn cần tối thiểu khoảng 20% năng lượng từ chất béo để đảm bảo cung cấp acid béo thiết yếu cho hoạt động tế bào và hormone.
Theo ThS.BS Lê Thị Hải, người Việt Nam nên duy trì chất béo ở mức khoảng 18–20% tổng năng lượng, trong đó phần lớn nên đến từ nguồn thực vật. Với người mỡ máu cao, tỷ lệ chất béo nên giảm xuống khoảng 15% khẩu phần và ưu tiên chất béo lành mạnh.
Nên chọn loại chất béo nào để bảo vệ gan?
Ảnh minh họa.
Chất béo bão hòa – cần hạn chế
Chất béo bão hòa chủ yếu có trong thịt đỏ, sữa nguyên kem, dừa và sản phẩm từ dừa. WHO khuyến nghị nên giữ lượng chất béo bão hòa dưới 10% tổng năng lượng vì tiêu thụ nhiều có thể gây viêm, tăng cholesterol và làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch cũng như rối loạn chuyển hóa gan.
Chất béo không bão hòa – lựa chọn tốt
Đây là nhóm chất béo có lợi giúp cải thiện cholesterol và bảo vệ tim mạch. Nguồn thực phẩm gồm dầu ô liu, dầu đậu nành, dầu hướng dương, bơ, các loại hạt và cá béo như cá hồi, cá thu, cá trích… chứa omega-3 hỗ trợ giảm viêm và bảo vệ gan.
Chất béo chuyển hóa – nên tránh tối đa
Chất béo chuyển hóa hình thành trong quá trình chế biến công nghiệp, thường có trong đồ chiên, bánh nướng, thức ăn nhanh và dầu hydro hóa một phần. Loại chất béo này làm giảm cholesterol tốt, tăng cholesterol xấu, thúc đẩy viêm và có hại cho tim mạch cũng như gan.
WHO khuyến nghị lượng chất béo chuyển hóa nên dưới 1% tổng năng lượng hoặc tốt nhất là tránh hoàn toàn.
Chế độ ăn cân bằng giúp giảm nguy cơ ung thư
Nghiên cứu từ MIT cho thấy chế độ ăn giàu chất béo không chỉ gây gan nhiễm mỡ mà còn có thể tạo nền tảng sinh học cho tế bào ung thư gan phát triển theo thời gian. Điều này nhấn mạnh vai trò quan trọng của dinh dưỡng trong phòng ngừa ung thư.
Các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa, tăng chất béo không bão hòa, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên và khám sức khỏe định kỳ. Những thay đổi nhỏ nhưng bền vững trong chế độ ăn có thể giúp bảo vệ gan và giảm nguy cơ hình thành tế bào ung thư về lâu dài.
