Tiến sĩ, bác sĩ Bùi Phạm Minh Mẫn, Phó trưởng khoa phụ trách Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe - Đại học Quốc gia TPHCM cho biết, rau sam là cây thân thảo, mọng nước, thường bò sát mặt đất. Thân cây màu xanh nhạt hoặc hơi đỏ, phân nhiều nhánh, dài 10-30cm. Lá màu xanh đậm, không cuống hoặc cuống rất ngắn.
Tại Việt Nam, cây thường mọc tự nhiên ở bãi đất trống, bờ ruộng, ven đường hoặc trong vườn nhà, có khả năng thích nghi với nhiều loại đất và chịu hạn tốt, phát triển mạnh vào mùa hè.
Nhờ đặc tính dễ mọc, không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ, rau sam được nhiều người ví như một “món quà từ đất” với giá trị dinh dưỡng vượt bâc.
Dưỡng chất tự nhiên trong rau
Theo bác sĩ Mẫn, rau sam chứa nhiều thành phần dinh dưỡng có lợi cho cơ thể, trong đó có vitamin A, C, E cùng các khoáng chất như canxi, magie, kali và sắt.
Đáng chú ý, rau sam còn chứa omega-3 là loại chất béo không bão hòa cần thiết cho cơ thể. Bên cạnh đó, hàm lượng chất xơ trong rau góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa và hạn chế táo bón.
Với thành phần dinh dưỡng đa dạng, rau sam có thể được sử dụng như một loại rau xanh trong bữa ăn hằng ngày, bên cạnh nhiều loại rau khác.
Theo y học cổ truyền, rau sam có vị chua, tính hàn, được sử dụng với mục đích thanh nhiệt, giải độc, tiêu viêm, lợi tiểu và chỉ thống. Tuy nhiên, các công dụng điều trị bệnh theo y học cổ truyền không nên được hiểu là có thể thay thế phương pháp điều trị y khoa hiện đại.
Có thể chế biến thành nhiều món ăn
Rau sam có thể sử dụng khi còn tươi, chế biến thành các món xào, nấu canh hoặc làm nộm. Đây là cách sử dụng đơn giản, vừa bổ sung rau xanh vừa tận dụng các dưỡng chất tự nhiên trong cây.
Theo các tài liệu y học cổ truyền, rau sam tươi có thể được sử dụng với lượng khoảng 50-100g mỗi ngày; dạng khô dùng khoảng 15-30g để sắc. Tuy nhiên, liều dùng dưới dạng thuốc cần được thực hiện theo hướng dẫn của người có chuyên môn, đặc biệt khi sử dụng để hỗ trợ điều trị bệnh.
Bác sĩ Mẫn lưu ý rau sam có tính hàn nên người có cơ địa tỳ vị hư hàn, thường xuyên tiêu chảy không nên sử dụng quá nhiều vì có thể gây khó chịu đường tiêu hóa.
Phụ nữ mang thai cũng cần thận trọng khi sử dụng rau sam, đặc biệt với mục đích dùng như thuốc. Người đang mang thai hoặc có bệnh lý nền nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
Bên cạnh đó, người dân không nên lạm dụng rau sam với quan niệm “rau tự nhiên nên càng ăn nhiều càng tốt”, có thể gây lạnh bụng, tiêu chảy hoặc rối loạn tiêu hóa.
Đặc biệt, rau sam mọc hoang ở ven đường, bờ ruộng hoặc những khu vực không được kiểm soát về nguồn đất và nguồn nước có thể bị nhiễm hóa chất, kim loại nặng hoặc vi sinh vật. Người dân nên lựa chọn rau có nguồn gốc an toàn, rửa kỹ trước khi chế biến và không tự ý sử dụng rau sam mọc ở những nơi có nguy cơ ô nhiễm.
