"Quá trình này không chỉ phụ thuộc di truyền mà còn chịu tác động từ dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, kiểm soát bệnh lý, sức khỏe tâm thần và môi trường sống", Th.S-BS Hoàng Thị Ái Nhi, Phó trưởng khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng, chia sẻ về "bí kíp" giúp phụ huynh đồng hành cùng con từ giai đoạn tiền dậy thì đến giai đoạn dậy thì.
Vui chơi, vận động ngoài trời giúp trẻ phát triển tốt sức khỏe thể chất lẫn tinh thần
ẢNH: Bá Cường
CỘT MỐC CỐT LÕI VÀ CÁC RÀO CẢN TĂNG TRƯỞNG
Giai đoạn tiền dậy thì thường bắt đầu từ 8 - 10 tuổi ở bé gái và 9 - 11 tuổi ở bé trai với những thay đổi âm thầm về nội tiết. Ngay sau đó là giai đoạn dậy thì với sự phát triển rõ rệt về thể chất, đặc điểm sinh dục và tâm sinh lý. Nếu chăm sóc đúng cách, trẻ có thể bứt phá chiều cao trung bình 8 - 12 cm mỗi năm.
Theo BS Hoàng Thị Ái Nhi, "dậy thì thành công" không chỉ là lớn nhanh hay xuất hiện dấu hiệu sinh dục đúng tuổi. Đó là sự phát triển toàn diện, đạt chiều cao tối ưu theo tiềm năng di truyền, hệ xương cơ khỏe mạnh, sức khỏe chuyển hóa tốt, hoàn thiện chức năng sinh sản và tâm lý ổn định.
Tuy nhiên, thực tế khám bệnh cho thấy cả trẻ suy dinh dưỡng lẫn trẻ thừa cân béo phì đều có nguy cơ phát triển không tối ưu. Nguyên nhân phổ biến là chế độ dinh dưỡng mất cân đối. Nhiều trẻ nạp quá nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường, thức ăn nhanh nhưng lại thiếu đạm chất lượng cao, canxi, vitamin D cho xương phát triển.
BS Nhi chia sẻ gặp ngày càng nhiều tình trạng "thừa năng lượng nhưng thiếu vi chất" ở trẻ. Điển hình là một bé trai 12 tuổi nặng gần 60 kg nhưng chỉ cao 145 cm. Trẻ rất ít uống sữa, lười ăn cá, trứng nhưng lại dùng nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và thức ăn nhanh mỗi ngày.
Thừa cân béo phì làm tăng nguy cơ kháng insulin, rối loạn chuyển hóa, gan nhiễm mỡ, gây dậy thì sớm ở bé gái và ảnh hưởng nội tiết sinh dục ở bé trai. Bên cạnh đó, lối sống ít vận động làm giảm khối cơ và sức khỏe xương. Thiếu ngủ hoặc ngủ muộn làm giảm chất lượng giấc ngủ sâu - thời điểm hormone tăng trưởng tiết ra nhiều nhất. Áp lực học tập, căng thẳng và lạm dụng thiết bị điện tử cũng ảnh hưởng tiêu cực đến sinh hoạt của trẻ. Ngoài ra, các bệnh lý như suy giáp, thiếu hormone tăng trưởng, bệnh mạn tính về tiêu hóa, thận, tim hoặc rối loạn nội tiết nếu không điều trị kịp thời sẽ khiến trẻ dậy thì sớm, muộn hoặc chậm tăng trưởng.
ĐỂ TRẺ PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN
Để trẻ tận dụng tốt cơ hội duy nhất này, BS Nhi khuyến nghị, trẻ cần được cung cấp dinh dưỡng cân đối với 4 nhóm chất. Chú trọng đạm chất lượng cao từ thịt, cá, trứng, sữa; đảm bảo đủ chất béo để hấp thụ vitamin D giúp chuyển hóa canxi. Hạn chế nước ngọt và thức ăn nhanh, thực phẩm siêu chế biến.
Khuyến khích trẻ vận động 30 - 60 phút mỗi ngày bằng cách chạy, nhảy dây, bơi lội, bóng rổ hoặc bài tập tăng sức mạnh, nhằm phát triển cơ xương và hỗ trợ chuyển hóa.
Cho trẻ đi ngủ trước 22 giờ và ngủ đủ giấc theo lứa tuổi. Hạn chế thiết bị điện tử trước khi ngủ để tối ưu hóa việc tiết hormone tăng trưởng trong giấc ngủ sâu.
Chủ động theo dõi sát chiều cao, cân nặng và tốc độ dậy thì của con. Cần lắng nghe, đồng hành, tránh áp lực thành tích hay ngoại hình, đồng thời trang bị cho con kiến thức giới tính và kỹ năng tự chăm sóc.
"Dậy thì chỉ diễn ra một lần trong đời. Thay vì chỉ áp lực về cân nặng hay chiều cao cơ học, cha mẹ hãy đồng hành toàn diện bằng dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ và tinh thần để con bước vào tuổi trưởng thành một cách tự tin nhất", BS Nhi tư vấn.
//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } // Lấy phần tử giữa bài để chèn widget: ưu tiên figure, sau đó p không nằm trong figure function tnDetailFindMidElement(rootSelector) { var root = document.querySelector(rootSelector); if (!root) return null; var figures = Array.from(root.querySelectorAll('figure')); var paragraphs = Array.from(root.querySelectorAll('p')).filter(function (p) { return !p.closest('figure'); }); var elements = figures.concat(paragraphs); return elements.length ? elements[Math.floor(elements.length / 2)] : null; } if (window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden)) { if (!laNuocNgoai) { (function (w, q) { w[q] = w[q] || []; w[q].push(["_mgc.load"]); })(window, "_mgq"); } } (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; // chỉ chạy khi laNuocNgoai true var target = tnDetailFindMidElement('div.detail-cmain'); if (!target || !target.parentNode) return; var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = 'taboola-mid-article-widget'; target.parentNode.insertBefore(newDiv, target.nextSibling); window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); })();
