Việt Nam có 2-12% dân số bị sỏi tiết niệu, trong đó sỏi thận chiếm 40%. Người dân Việt Nam gia tăng các bệnh tiết niệu do nhiều nguyên nhân khác nhau; chủ yếu do lối sống, thói quen uống ít nước, ăn mặn…
Điều đáng ngại, nhiều người thường cho rằng điều trị sỏi thận chỉ đơn thuần là dùng thuốc tán sỏi hoặc can thiệp ngoại khoa khi kích thước viên sỏi đã lớn. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy chế độ dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong hỗ trợ kiểm soát bệnh, ngăn ngừa sỏi phát triển, giảm nguy cơ tái phát.
Ba năm trước, ông T.M.H (54 tuổi, Cầu Giấy, Hà Nội) phải đến viện 2 lần để tán sỏi. Bác sĩ dặn ông áp dụng chế độ ăn giảm muối, hạn chế rượu bia, thịt đỏ và bổ sung nhiều nước… Thế nhưng, chủ quan nghĩ đã khỏi bệnh, ông vẫn giữ thói quen ăn mặn, uống bia mỗi ngày và không đi kiểm tra lại.
Hai tuần trước, đang trên đường đi công tác, ông H. lại lên cơn đau quặn thận. Đứng không được, ngồi cũng không xong, ông được đồng nghiệp đưa đi cấp cứu, được chẩn đoán sỏi thận.
Theo BSCKI. Dương Ngọc Vân, Bệnh viện Đa khoa Medlatec, bên cạnh những lý do chủ quan như ông H. thì một số người có cơ địa bất thường cũng là nguyên nhân khiến sỏi thận tái phát.
Trong đó, những người có cơ chế hấp thụ chất dinh dưỡng kém thường rất khó tiếp nhận canxi, phốt pho, magie... và một số loại muối khoáng khác. Các chất này sẽ bị đào thải ra ngoài qua đường tiểu. Tuy nhiên, quá trình đào thải sẽ không được sạch sẽ mà vẫn lắng lại một số trong thận và hình thành sỏi thận.
Một số người có chức năng đường tiểu hoặc đào thải qua mồ hôi kém, hoạt động bất thường cũng có thể là nguyên nhân gây sỏi thận. Đặc biệt, người có bệnh lý về tuyến giáp cũng khiến hoạt động của tuyến cận giáp kém đi, dẫn đến tình trạng lắng đọng canxi tại vùng thận làm tăng nguy cơ tái mắc sỏi thận.
Những nhóm thực phẩm mà người bị sỏi thận cần tránh
Bác sĩ Phạm Thị Hồng Vân, Viện Nghiên cứu phát triển y dược cổ truyền Việt Nam khuyến cáo, người mắc sỏi thận cần chú ý đến những loại thực phẩm có khả năng làm tăng nồng độ khoáng chất trong nước tiểu hoặc thúc đẩy quá trình hình thành tinh thể sỏi.
Đầu tiên là các loại thực phẩm chứa hàm lượng oxalat cao. Oxalat khi kết hợp với canxi trong nước tiểu sẽ tạo thành canxi oxalat, vốn là dạng sỏi thận phổ biến nhất hiện nay.
“Việc tiêu thụ quá mức cải bó xôi, củ dền, măng tây, chocolate, hạt điều, hạnh nhân hay trà đặc sẽ khiến lượng oxalat gia tăng đột biến, làm tăng đáng kể nguy cơ hình thành tinh thể sỏi mới trong thận”, bác sĩ Vân nói.
Các loại thực phẩm giàu đạm động vật cũng nằm trong danh sách cần cắt giảm. Việc ăn quá nhiều thịt đỏ, nội tạng động vật, hải sản hay trứng sẽ làm tăng lượng axit uric trong máu và nước tiểu, đồng thời làm giảm nồng độ citrat, một chất tự nhiên có khả năng ngăn ngừa sỏi hình thành. Tình trạng này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho sỏi axit uric phát triển mà còn làm gia tăng nguy cơ tái phát sỏi canxi sau điều trị.
Ngoài ra, chế độ ăn nhiều muối và natri cũng là tác nhân nguy hiểm làm gia tăng gánh nặng cho thận. Khi lượng natri trong cơ thể quá cao, thận phải làm việc liên tục để đào thải, kéo theo tăng tiết canxi vào nước tiểu. Lượng canxi tích tụ dư thừa này dễ dàng kết hợp với các khoáng chất khác tạo thành sỏi. Các thực phẩm chế biến sẵn, đồ đóng hộp, dưa cà muối hay các loại gia vị nêm nếm là những nguồn cung cấp natri lớn.
Bác sĩ Phạm Thị Hồng Vân nhấn mạnh, việc kiểm soát chặt chẽ các nhóm thực phẩm trên không chỉ giúp giảm lượng chất dư thừa trong nước tiểu mà còn giúp thận giảm tải tần suất hoạt động.
Thay vì ăn uống tự do, người mắc sỏi thận nên chủ động điều chỉnh thực đơn, duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ tư vấn chuyên môn để bảo vệ sức khỏe hệ tiết niệu một cách hiệu quả, bền vững.
