Ý kiến nêu trên được TS.BS Dương Huy Lương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), chia sẻ tại tọa đàm góp ý dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi) do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 26/8.
Trong dự thảo Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi), Bộ Y tế đề xuất kiểm soát độ tuổi người mua thuốc lá. Theo đó, người bán có thể yêu cầu người mua xuất trình căn cước, hộ chiếu hoặc sử dụng ứng dụng định danh quốc gia VNeID khi nghi ngờ người mua chưa đủ 18 tuổi.
Trước ý kiến cho rằng việc kiểm soát độ tuổi mua thuốc lá khó khả thi, TS Lương cho rằng đề xuất quy định giới hạn độ tuổi hoàn toàn đúng đắn. Vấn đề không phải là có làm được hay không mà là phải tổ chức thực hiện nghiêm túc và kết hợp truyền thông hiệu quả.
Ông Lương dẫn ví dụ tại các rạp chiếu phim. Với những bộ phim giới hạn độ tuổi như T13, nhân viên có thể kiểm soát bằng căn cước và từ chối người không đáp ứng điều kiện. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quy định về độ tuổi và thời gian bán rượu, bia có thể được thực thi nghiêm nếu chế tài đủ sức răn đe và người kinh doanh ý thức rõ trách nhiệm.
Đừng để công nghệ “đi trước” pháp luật
Theo TS Lương, trước đây pháp luật chủ yếu tập trung vào thuốc lá điếu truyền thống, thuốc lào. Nhưng cùng với sự phát triển của công nghệ, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và nhiều dạng sản phẩm mới liên tục xuất hiện. Vì vậy, lần sửa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần xây dựng một khung pháp lý có tính bao quát và dự báo, thay vì chỉ “điểm tên” những sản phẩm đang tồn tại.
“Pháp luật không thể chỉ chạy theo từng sản phẩm cụ thể. Nếu hôm nay chúng ta cấm một loại, ngày mai lại xuất hiện một loại khác có bản chất, tác hại tương tự nhưng tên gọi và hình thức hoàn toàn khác thì chúng ta lại phải sửa luật”, ông Lương nói.
Dự thảo luật vì thế cần có một “độ mở” nhất định để những sản phẩm mới, dù thay đổi về công nghệ, hình thức hay tên gọi nhưng có bản chất và nguy cơ tương tự vẫn nằm trong phạm vi điều chỉnh.
Một vấn đề khác là sự dịch chuyển mạnh mẽ của kênh tiếp cận các sản phẩm chứa nicotine sang không gian mạng.
Theo ông Hoàng Đức Nam, Phó Trưởng Ban Công tác Đoàn, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, nếu trước đây người trẻ chủ yếu tiếp xúc với thuốc lá tại các điểm bán hoặc qua quan hệ ngoài đời thực, nay chỉ cần sử dụng mạng xã hội, tham gia các hội nhóm trực tuyến hoặc xem livestream, họ có thể dễ dàng tiếp cận sản phẩm.
“Ranh giới giữa một nội dung giải trí thông thường và nội dung quảng bá thuốc lá thế hệ mới đang ngày càng bị xóa nhòa”, ông Nam nhận định.
Hoạt động tiếp thị cũng chuyển sang những hình thức trá hình như chia sẻ trải nghiệm, video đánh giá sản phẩm hoặc lồng ghép sản phẩm trong nội dung của người có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Những nội dung này dễ đánh trúng tâm lý tò mò của trẻ em và người chưa thành niên, khiến các em muốn thử và có nguy cơ hình thành thói quen sử dụng nicotine từ sớm.
Để ngăn chặn xu hướng này, ông Nam cho rằng cần siết chặt hành lang pháp lý nhằm hạn chế tối đa khả năng tiếp cận thuốc lá mới của người dưới 15 tuổi. Việc kiểm soát không thể chỉ dừng ở các điểm bán truyền thống mà phải mở rộng sang môi trường số, nơi các sản phẩm thuốc lá mới đang được quảng bá và tiếp cận người trẻ ngày càng dễ dàng.
Theo TS.BS Dương Huy Lương, mục tiêu của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là phòng ngừa và kiểm soát những tác hại đối với sức khỏe con người. Lợi ích sức khỏe của người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, phải được đặt lên trên hết.
