Đường huyết tăng cao xảy ra khi nồng độ glucose máu của thai phụ cao hơn mức bình thường do những thay đổi nội tiết và chuyển hóa của cơ thể. Theo BS.CKI Lê Văn Tư, Trung tâm Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, nhận biết diện sớm và kiểm soát hiệu quả yếu tố nguy cơ đóng vai trò then chốt trong phòng ngừa đái tháo đường thai kỳ, bảo vệ sức khỏe thai phụ.
Người thừa cân, béo phì
Ở thai phụ thừa cân, béo phì, mô mỡ dư thừa tiết ra nhiều chất trung gian gây viêm, hormone đối kháng insulin, khiến cơ thể giảm nhạy cảm với insulin (tình trạng kháng insulin). Trong thai kỳ, nhau thai sản xuất hormone làm giảm tác dụng của insulin để ưu tiên cung cấp glucose cho thai nhi. Khi kết hợp với kháng insulin sẵn có do thừa cân, khả năng điều hòa đường huyết của cơ thể quá tải, dẫn đến tăng đường huyết, đái tháo đường thai kỳ. Béo phì còn liên quan đến rối loạn chuyển hóa lipid, chức năng tế bào beta tuyến tụy, làm giảm khả năng tiết insulin bù trừ.
Thai phụ nên đạt cân nặng hợp lý trước khi mang thai, kiểm soát tăng cân trong thai kỳ theo khuyến cáo, duy trì chế độ ăn cân đối giàu chất xơ, hạn chế thực phẩm nhiều đường, chất béo bão hòa. Vận động thể lực phù hợp, tuân thủ tầm soát đái tháo đường thai kỳ đúng thời điểm theo hướng dẫn của bác sĩ.
Tăng cân quá mức trong thai kỳ
Khi lượng mỡ tích lũy nhiều, cơ thể người mẹ dễ xuất hiện tình trạng kháng insulin khiến khả năng sử dụng, kiểm soát đường huyết suy giảm. Đồng thời, các hormone do nhau thai tiết ra trong thai kỳ vốn đã làm giảm hiệu quả hoạt động của insulin, nên nếu tăng cân quá mức sẽ càng làm rối loạn chuyển hóa glucose rõ.
Hệ quả là đường huyết tăng cao, làm gia tăng nguy cơ mắc đái tháo đường thai kỳ, kéo theo nhiều biến chứng cho cả mẹ, thai nhi như thai to, khó sinh, tiền sản giật, nguy cơ phát triển đái tháo đường type 2 sau này. Kiểm soát mức tăng cân hợp lý trong suốt thai kỳ giúp giảm nguy cơ rối loạn đường huyết ở phụ nữ mang thai.
Lối sống ít vận động
Hoạt động thể chất giúp tăng độ nhạy của tế bào với insulin, hỗ trợ cơ thể sử dụng đường hiệu quả. Ngược lại, khi ít vận động, khả năng tiêu thụ glucose của cơ, mô giảm, khiến đường huyết dễ tăng cao. Tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến rối loạn kiểm soát đường huyết, mắc đái tháo đường thai kỳ. Duy trì mức vận động phù hợp, an toàn theo hướng dẫn của bác sĩ được xem là biện pháp quan trọng kiểm soát đường huyết.
Ăn nhiều thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) cao
Trong thai kỳ, cơ thể thai phụ trở nên nhạy cảm hơn với thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) cao do tác động của hormone nhau thai làm giảm độ nhạy insulin sinh lý khiến khả năng kiểm soát đường huyết giảm. Khi tiêu thụ nhiều thực phẩm GI cao, đường huyết sau ăn tăng nhanh, mạnh, buộc tuyến tụy phải tiết insulin nhiều. Bác sĩ Tư cho biết nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên, cơ thể không đáp ứng kịp sẽ dẫn đến rối loạn dung nạp glucose, tăng nguy cơ tiểu đường thai kỳ.
Thai phụ nên ưu tiên thực phẩm có GI thấp đến trung bình như ngũ cốc nguyên hạt, đậu đỗ, rau xanh, trái cây tươi nguyên quả, kết hợp chất đạm, chất béo lành mạnh trong mỗi bữa để làm chậm hấp thu đường. Chia nhỏ bữa ăn trong ngày, hạn chế đồ ngọt, tinh bột tinh chế và nước uống có đường.
Hội chứng chuyển hóa trước thai kỳ
Tình trạng này bao gồm rối loạn chuyển hóa như béo bụng, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, giảm độ nhạy của tế bào với insulin. Trong giai đoạn mang thai, cơ thể người phụ nữ vốn chịu tác động của các hormone nhau thai làm tăng tình trạng kháng insulin sinh lý. Việc tầm soát và kiểm soát các yếu tố của hội chứng chuyển hóa trước khi mang thai có ý nghĩa quan trọng trong dự phòng tiểu đường thai kỳ, theo bác sĩ Tư.
