Nhầm với say thuốc lào
Ông B.V.H (61 tuổi, trú tại Hưng Yên) đang tập những bước đi đầu tiên tại Trung tâm Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), sau gần một tháng điều trị đột quỵ. Dáng đi còn chậm, nửa người trái yếu rõ rệt, mỗi bước chân của ông là kết quả của hàng giờ kiên trì tập luyện cùng bác sĩ và kỹ thuật viên.
Theo người nhà, trước đó ông H. vốn khỏe mạnh, sinh hoạt độc lập, vẫn làm những công việc lặt vặt trong gia đình. Sáng 21/12, khoảng 6h30, ông thức dậy như thường lệ, ra sân ngồi hút thuốc lào. Khi vừa cầm điếu cày, chiếc điếu bất ngờ rơi khỏi tay, ông cảm thấy nửa người mất cảm giác, tay chân bủn rủn.
Thấy chồng có biểu hiện lạ, vợ con ông H. nghĩ rằng ông bị “say thuốc lào” nên dìu vào phòng cho nghỉ ngơi. Đến hơn 9h, khi ông xuất hiện tình trạng cấm khẩu, nói khó, gia đình mới hoảng hốt. Tuy nhiên, thay vì đưa đi cấp cứu ngay, mọi người chỉ xoa bóp bằng rượu gừng, chườm ấm với hy vọng ông sẽ hồi lại. Khi các biện pháp này không hiệu quả, gia đình mới đưa ông đến bệnh viện.
Thời điểm nhập viện đã hơn 11h trưa. Các bác sĩ chụp mạch máu não và xác định ông H. bị đột quỵ, nhưng đáng tiếc đã qua “thời gian vàng” để can thiệp hiệu quả nhất. Sau đó, ông được chuyển lên Hà Nội, các bác sĩ tuyến trên tiến hành lấy huyết khối và kết hợp nhiều phương pháp điều trị tích cực khác.
Sau hai tuần điều trị tại khoa cấp cứu, ông H. được chuyển sang khoa Phục hồi chức năng để tiếp tục điều trị dài ngày.
Các bác sĩ cho biết, việc đến viện muộn khiến di chứng của ông H. nặng nề hơn. Nếu được cấp cứu ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường đầu tiên từ khoảnh khắc “rơi điếu cày” thì khả năng phục hồi của ông đã có thể tốt hơn rất nhiều.
Vì sao buổi sáng dễ đột quỵ?
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (chuyên khoa Nội, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam), mùa đông, đặc biệt là khoảng thời gian từ lúc thức giấc đến khi hoàn toàn rời khỏi giường, được xem là “điểm đen” của đột quỵ. Nhiều nghiên cứu ghi nhận khoảng 25–30% ca đột quỵ xảy ra trong giờ đầu sau khi ngủ dậy, thường từ 6-9h sáng.
Buổi sáng là thời điểm cơ thể chuyển từ trạng thái ngủ sang thức. Khi đó, nhịp tim nhanh hơn, mạch máu co lại, huyết áp tăng, kéo theo hàng loạt thay đổi về thần kinh, nội tiết và hệ đông máu. Những biến đổi này khiến mạch máu não trở nên “mong manh” hơn.
Một trong những yếu tố nguy hiểm là cơn tăng huyết áp buổi sáng. Bình thường, huyết áp ban đêm giảm khoảng 10–20%, sau đó tăng trở lại khi thức dậy. Tuy nhiên, ở một số người, mức tăng này diễn ra quá mạnh, được gọi là “cơn tăng huyết áp buổi sáng quá mức”, làm gia tăng nguy cơ vỡ mạch hoặc tắc mạch não.
Từ 6-9h, tiểu cầu dễ kết dính, nồng độ fibrinogen và các yếu tố đông máu tăng cao, trong khi cơ chế tự tiêu sợi huyết của cơ thể bị ức chế. Điều này khiến các cục máu đông nhỏ dễ hình thành và khó được “dọn dẹp”, làm tăng nguy cơ nhồi máu não.
Hormone cortisol - một loại hormone giúp cơ thể tỉnh táo và đáp ứng với stress đạt đỉnh vào khoảng 7-8h sáng, làm mạch máu nhạy cảm hơn với các chất co mạch, khiến mảng xơ vữa dễ bất ổn trong "giờ vàng" buổi sáng.
Bác sĩ Hoàng cho biết thêm, nhiều người có thói quen bật dậy khỏi giường ngay khi thức dậy được xem là “kíp nổ” kích phát đột quỵ ở người có nền mạch máu yếu, tăng huyết áp, xơ vữa mạch hoặc rối loạn nhịp tim.
Để phòng ngừa đột quỵ, ngoài việc kiểm soát huyết áp, bác sĩ Hoàng cho rằng mỗi người khi thức giấc không nên bật dậy ngay mà cần từ từ để cơ thể làm quen với nhiệt độ bên ngoài. Những người mắc bệnh tăng huyết áp, rung nhĩ cần giữ ấm cơ thể trước khi rời phòng ngủ. Đồng thời, nên uống khoảng 200 ml nước ấm giúp điều hòa thân nhiệt tốt hơn.
