Các nhà khoa học đang nghiên cứu cách giảm nguy cơ Alzheimer và sa sút trí tuệ, trong đó có việc xem xét tác dụng của các vaccine vốn dùng phòng bệnh truyền nhiễm. Trong đó, nghiên cứu đăng trên Neurology ngày 1/4, tập trung vào vaccine cúm, kết luận người cao tuổi tiêm vaccine cúm liều cao giảm nguy cơ Alzheimer nhiều hơn so với tiêm liều tiêu chuẩn.
Vaccine cúm dạng tiêm. Ảnh: The hindu business line
Hiệu quả khác biệt giữa các vaccine cúm
Giáo sư Paul Schulz, chuyên gia thần kinh tại UTHealth Houston, cho biết nghiên cứu mới nối tiếp công trình năm 2022 của nhóm ông.
Nghiên cứu năm 2022 cho thấy tiêm vaccine cúm hàng năm liên tục 6 năm giúp giảm nguy cơ Alzheimer tới 40%. Tuy nhiên, vẫn còn câu hỏi liệu hiệu quả này do vaccine hay do "hiệu ứng người tiêm vốn khỏe mạnh hơn", bởi họ thường có lối sống lành mạnh, tập luyện, dùng thuốc đều đặn và khám sức khỏe thường xuyên.
Trong một buổi trình bày, ông Schulz được hỏi liệu vaccine cúm có hiệu quả khác nhau tùy liều lượng. Người trên 65 tuổi thường được khuyến cáo tiêm liều cao (mạnh gấp 4 lần loại tiêu chuẩn) vì miễn dịch suy giảm theo tuổi, nhưng không phải ai cũng được tiêm loại này. Từ đó, nhóm nghiên cứu muốn kiểm tra: trong nhóm đã tiêm vaccine cúm, liệu tiêm liều cao có giảm nguy cơ Alzheimer nhiều hơn liều tiêu chuẩn hay không.
Phân tích dữ liệu từ khoảng 200.000 người trên 65 tuổi, cho thấy nhóm tiêm vaccine cúm liều cao giảm nguy cơ Alzheimer khoảng 55%, trong khi tiêm liều tiêu chuẩn giảm khoảng 40%.
Hiệu quả bảo vệ của liều cao rõ hơn ở phụ nữ. Nguyên nhân chưa rõ, nhưng hệ miễn dịch nam và nữ khác nhau: nam giới thường có phản ứng miễn dịch bẩm sinh mạnh, còn nữ giới có phản ứng kháng thể mạnh hơn. Đây cũng là cơ chế chính của vaccine. Nhóm nghiên cứu giả thuyết phụ nữ tạo phản ứng miễn dịch mạnh hơn sau tiêm, từ đó hiệu quả bảo vệ chống Alzheimer rõ rệt hơn.
Bệnh Alzheimer khiến người cao tuổi chịu nhiều ảnh hưởng như suy giảm nhận thức và trí nhớ, ảnh hưởng hành vi... Ảnh minh họa: Vecteezy
Tiềm năng của vaccine
Hiện chưa có lời giải chắc chắn về cơ chế mũi tiêm cúm giúp giảm nguy cơ Alzheimer, song các chuyên gia đưa ra vài khả năng hợp lý. Vaccine cúm liều cao tạo phản ứng miễn dịch mạnh hơn, giúp giảm nguy cơ mắc hoặc mức độ nặng của cúm, từ đó giảm viêm toàn thân. Viêm mạn tính và viêm thần kinh vốn liên quan đến Alzheimer, nên giảm viêm có thể góp phần giảm nguy cơ bệnh.
Một giả thuyết khác là vaccine có thể "huấn luyện" hoặc điều chỉnh hệ miễn dịch theo hướng có lợi cho não bộ, nhưng cần nghiên cứu thêm.
Bác sĩ Rehan Aziz, Phó chủ nhiệm đào tạo ngành tâm thần học tại Hackensack Meridian Jersey Shore University Medical Cente, đánh giá nghiên cứu rất đáng chú ý. Ông nhắc lại trước đây đã có dữ liệu cho thấy vaccine zona thần kinh giúp giảm nguy cơ Alzheimer, và nghiên cứu mới gợi ý vaccine cúm cũng có lợi ích tương tự. Ông cho rằng kết quả mới tạo thêm cơ sở khuyến nghị vaccine cúm liều cao cho người già, vì hiệu quả giảm nguy cơ Alzheimer rõ hơn so với liều tiêu chuẩn.
Bác sĩ Bác sĩ Peter Gliebus, Trưởng khoa Thần kinh và Giám đốc chuyên môn Thần kinh nhận thức-hành vi tại Marcus Neuroscience Institute, thuộc Baptist Health South Florida, cũng đánh giá nghiên cứu có triển vọng nhưng lưu ý cần thận trọng. Hạn chế gồm: thời gian theo dõi ngắn, dữ liệu dựa trên hồ sơ bảo hiểm/y tế nên chưa thể khẳng định quan hệ nhân quả.
Ông đề xuất các nghiên cứu tiếp theo cần theo dõi dài hơn, thiết kế thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, tìm hiểu cơ chế sinh học, mở rộng đối tượng dân số và kết hợp dữ liệu dấu ấn sinh học để đánh giá tác động của vaccine cúm liều cao đến quá trình suy giảm nhận thức.
(Theo Medical News Today)
