Ung thư tiêu hóa chiếm hơn 37% số ca tử vong do ung thư tại Việt Nam

Ung thư đường tiêu hóa cướp đi sinh mạng của hơn 41.000 người mỗi năm tại Việt Nam, chiếm trên 37% tổng số ca tử vong do ung thư trên toàn quốc, trong bối cảnh tỷ lệ tầm soát và phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu còn thấp.

PGS.TS Nguyễn Công Long, Chủ tịch Hội Nội soi Tiêu hóa Can thiệp Việt Nam (VIGES), Viện trưởng Viện Tiêu hóa Bạch Mai, công bố số liệu trên tại Hội nghị Nội soi Tiêu hóa Can thiệp toàn quốc lần thứ II, ngày 19/9.

Dẫn dữ liệu từ Tổ chức Ung thư Toàn cầu (Globocan) năm 2024, ông Long cho biết nước ta ghi nhận 177.404 ca mắc mới và 111.015 trường hợp tử vong vì ung thư. Nhóm bệnh lý đường tiêu hóa chiếm tới 56.340 ca nhiễm mới (gần 32%) và 41.401 ca tử vong. Cụ thể, ung thư đại trực tràng đứng thứ ba về số ca mắc; ung thư gan đứng thứ hai về số ca tử vong; ung thư dạ dày chiếm vị trí thứ năm ở cả hai tiêu chí này.

Cơ hội sống của bệnh nhân phụ thuộc trực tiếp vào thời điểm phát hiện mầm bệnh. Dù vậy, phần lớn người bệnh trong nước đến viện khi khối u chuyển sang giai đoạn muộn. Kết quả khảo sát tại 12 bệnh viện tuyến trung ương và địa phương cho thấy, bác sĩ phát hiện 115 ca ở giai đoạn đầu trong tổng số 2.857 người mắc ung thư dạ dày, đạt tỷ lệ 4%. Con số này quá thấp so với mức 58% của Nhật Bản và 63% của Hàn Quốc.

Thực tế này cho thấy ngành y tế cần đẩy mạnh sàng lọc cộng đồng và nội soi tầm soát định kỳ. Ông Long nhấn mạnh cuộc chiến chống ung thư tiêu hóa không thể chỉ diễn ra trong phòng mổ hay khoa ung bướu, mà phải bắt đầu ngay từ phòng nội soi.

Việc phát hiện sớm cho phép thầy thuốc ứng dụng các biện pháp can thiệp ít xâm lấn thay vì phải phẫu thuật mở khoang bụng như trước.

Điển hình, kỹ thuật cắt tách dưới niêm mạc (ESD) giúp bóc tách trọn vẹn khối u ngay từ lớp niêm mạc ống tiêu hóa qua dây nội soi, hạn chế chảy máu và bảo tồn tối đa cấu trúc nội tạng; hoặc siêu âm nội soi (EUS) giúp đầu dò tiếp cận sát thành ống tiêu hóa nhằm đánh giá chính xác độ xâm lấn của tế bào ác tính.

Tại hội thảo, các bác sĩ Việt Nam thao diễn trực tiếp kỹ thuật ESD dưới sự giám sát của các chuyên gia quốc tế, đồng thời thảo luận sâu về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm quét các tổn thương vi thể khi soi đại trực tràng.

GS Thawee Ratanachu-Ek, chuyên gia Thái Lan hỗ trợ ngành nội soi Việt Nam hơn 10 năm qua, khuyến cáo ngành y tế cần chuẩn hóa quy trình chuyên môn trên toàn hệ thống song song với việc du nhập công nghệ cao. Khi chuẩn hóa thực hành, người dân khám bệnh ở bất kỳ cơ sở y tế nào cũng tiếp cận dịch vụ chất lượng đồng đều.

Tiếp thu định hướng này, VIGES đặt mục tiêu chuyển giao kỹ thuật xuống tận bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện. Ông Long giải thích, chuyển giao chuyên môn đòi hỏi đào tạo toàn diện từ bước chẩn đoán đúng chỉ định, chọn lọc người bệnh, thao tác thực hành đến theo dõi hậu can thiệp và kiểm soát tai biến. Mạng lưới chuyên môn này sẽ nâng đỡ tuyến cơ sở thực hiện các kỹ thuật phù hợp với trang thiết bị sẵn có, đồng thời chi viện kịp thời khi gặp các ca bệnh phức tạp.