Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) được ban hành tháng 6/2025, có hiệu lực từ 1/1/2026. Theo đó, luật này quy định từ ngày 1/1/2027, thuốc lá sẽ chịu thuế hỗn hợp, gồm thuế suất 75% như hiện hành và thuế tuyệt đối tăng dần, từ 2.000 đồng mỗi bao năm 2027 lên 10.000 đồng mỗi bao vào năm 2031.
Tại hội nghị góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá chiều 13/1, bà Phan Thị Hải, Phó giám đốc chuyên trách Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá, cho biết từ năm 2013 đến nay, Việt Nam đã hai lần điều chỉnh tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá. Cụ thể, năm 2016, thuế suất tăng từ 65% lên 70%; giai đoạn 2019-2025 tiếp tục tăng từ 70% lên 75%.
Tuy nhiên, các đợt điều chỉnh này được đánh giá là chưa đủ mạnh để tạo tác động rõ rệt đến hành vi hút thuốc, trong bối cảnh thu nhập người dân tăng nhanh nhưng giá thuốc lá tăng không đáng kể. Do đó Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) áp thuế hỗn hợp, gồm thuế suất như hiện hành và thuế tuyệt đối tăng dần đối với thuốc lá.
Tỷ lệ thuế thuốc lá tại Việt Nam tính trên giá bán lẻ thuốc lá chỉ chiếm 38,8%, thấp hơn đa số các nước ASEAN. Ảnh: Bộ Y tế
Dữ liệu cho thấy giai đoạn 2012-2025, tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ thuốc lá tại Việt Nam chỉ khoảng 36,8%, thấp hơn nhiều so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (70-75%), chỉ bằng một nửa của hầu hết nước ASEAN Thái Lan (78,6%) hay Singapore (67,1%). Đây là một trong những nguyên nhân khiến mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc, đặc biệt ở nam giới, chưa đạt như kỳ vọng.
Sửa Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá
Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá đã được thực thi 13 năm. Báo cáo của Bộ Y tế cho thấy công tác truyền thông triển khai rộng khắp, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của thuốc lá và hút thuốc thụ động. Phần lớn người dân hiểu rằng hút thuốc có thể gây các bệnh nghiêm trọng như ung thư phổi, đột quỵ, bệnh tim mạch.
Tuy nhiên, việc thực thi môi trường không khói thuốc tại nhiều địa điểm công cộng vẫn còn hạn chế. Tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc tại nhà hàng, quán cà phê, quán bar, karaoke vẫn ở mức cao, dao động từ 60% đến gần 70%. Nguyên nhân chủ yếu là ý thức tuân thủ chưa tốt, việc nhắc nhở và xử phạt chưa thường xuyên, trong khi trách nhiệm của người đứng đầu tại nhiều cơ sở chưa được thực hiện nghiêm.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2020, giá trung bình một bao thuốc lá tại Việt Nam thuộc nhóm thấp nhất thế giới. Giá rẻ, dễ tiếp cận được xem là yếu tố khiến mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc theo Chiến lược phòng, chống tác hại thuốc lá đến năm 2020 chưa đạt như mong muốn.
"Nếu không áp dụng thuế tuyệt đối và các biện pháp làm giảm tính hấp dẫn của thuốc lá, mục tiêu giảm tiêu dùng sẽ rất khó đạt được", bà Hải nói.
Hiện nay, diện tích in hình ảnh và thông điệp cảnh báo sức khỏe trên vỏ bao thuốc tại Việt Nam là 50%, thấp hơn nhiều so với một số nước trong khu vực như Lào, Brunei, Myanmar (75%). Thái Lan và Singapore đã triển khai bao thuốc lá "trơn", với diện tích cảnh báo chiếm 85-90% mặt trước và sau.
Theo ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Quản lý Khám chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá, Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá được ban hành cách đây 13 năm trong khi bối cảnh kinh tế - xã hội đã thay đổi nhanh, đặc biệt với sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Do đó cần thiết phải sửa luật này.
Dự thảo sửa đổi Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá dự kiến trình Quốc hội khóa XVI tại kỳ họp đầu tiên sắp tới, với nhiều đề xuất đáng chú ý như mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng chữ và hình ảnh lên 85%, kiểm soát chặt các điểm bán lẻ, đồng thời tăng thuế để giảm khả năng tiếp cận thuốc lá. Các chuyên gia kỳ vọng, cùng với lộ trình tăng thuế từ năm 2027, việc đồng bộ các biện pháp kiểm soát sẽ tạo bước chuyển thực chất trong giảm tiêu dùng thuốc lá, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng bệnh tật trong những năm tới.
