Thực phẩm quen thuộc có thể là 'sát thủ' gây hại thận

Dưa cà muối chua, đồ chiên rán, cá khô, mắm, rượu bia là thực phẩm quen thuộc, song có thể gây hại thận khi lạm dụng.

Bác sĩ Phạm Quang Khải, Khoa Phẫu thuật Thận Tiết niệu - Nam học, cho biết thận không "hỏng" chỉ vì ăn một bữa, mà thường tổn thương do thói quen ăn mặn, nhiều đồ chế biến sẵn và uống nước ngọt kéo dài trong nhiều năm.

Theo Điều tra Quốc gia về các Yếu tố Nguy cơ Bệnh không lây nhiễm, người Việt đã có ý thức giảm muối khi lượng tiêu thụ giảm từ 9,4g/ngày (năm 2015) xuống còn 8,1g/ngày. Tuy nhiên, con số này vẫn cao gần gấp đôi so với ngưỡng khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Đặc biệt, thói quen ăn đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn, lạm dụng rượu bia là sát thủ hàng đầu gây hại thận.

Bác sĩ liệt kê thực phẩm quen thuộc nhưng cần hạn chế để bảo vệ sức khỏe:

Đồ ăn mặn: Bao gồm dưa muối, cà muối, thịt xông khói, cá khô, mắm, mì ăn liền.

Đây là thực phẩm chứa nhiều muối, làm tăng huyết áp và khiến thận phải làm việc nhiều hơn. Thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp giàu natri, chất bảo quản và phosphate phụ gia, nếu ăn thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ bệnh thận mạn.

Người trẻ thường không chủ quan hoặc không quan tâm đến lượng muối trong món ăn quen thuộc như mì gói, nước chấm, đồ hộp, thức ăn nhanh. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi người trưởng thành nên tiêu thụ ít hơn 5 g muối mỗi ngày, tương đương khoảng 2.000 mg natri. Tuy nhiên, khảo sát của Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho thấy trung bình người Việt đang tiêu thụ gấp đôi ngưỡng khuyến cáo này.

Ở người khỏe mạnh, mức đạm khuyến nghị từ 0,8-1 g/kg/ngày là phù hợp. Riêng với người có yếu tố nguy cơ bệnh thận (tăng huyết áp, tiền đái tháo đường, béo phì, tiền sử gia đình có bệnh thận), nên tham khảo ý kiến chuyên gia để điều chỉnh lượng đạm phù hợp và ưu tiên đạm có giá trị sinh học cao như cá, trứng, sữa ít béo, đạm thực vật từ đậu nành, đậu hũ.

Nước ngọt

Đồ ngọt chỉ gây tăng cân, tiểu đường mà còn là "kẻ thù" của thận. Chế độ ăn chứa nhiều đường có thể thúc đẩy các rối loạn chuyển hóa, gây béo phì – yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến tiểu đường type 2. Tiểu đường và rối loạn chuyển hóa còn là hai nguyên nhân phổ biến gây tổn thương mạch máu, gồm cả hệ thống mạch máu nuôi thận, làm tăng nguy cơ suy thận mạn tính.

Tiêu thụ nhiều glucose làm tăng hấp thu natri tại ruột non khiến lượng muối trong cơ thể tích tụ, buộc thận buộc phải làm việc nhiều hơn để đào thải muối dư thừa.

Đồ ăn nhanh, đồ chiên rán

Đây là thực phẩm nhiều muối, chất béo xấu và năng lượng, gián tiếp làm tăng nguy cơ tổn thương thận. Thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến bao gói sẵn thường có nhiều đường, chất béo và natri, làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường, ung thư và các bệnh không lây nhiễm khác.

Rượu bia

Lạm dụng rượu bia gây mất nước, tăng huyết áp và lâu dài có thể ảnh hưởng đến chức năng thận. Khi uống nhiều rượu bia, thận phải hoạt động nhiều hơn để duy trì cân bằng nước, điện giải và thải các sản phẩm chuyển hóa của rượu. Uống quá nhiều trong thời gian ngắn có thể gây suy giảm chức năng thận đột ngột, còn gọi làtổn thương thận cấp. Tình trạng này xảy ra khi cơ thể mất nước, rối loạn điện giải và các sản phẩm chuyển hóa của rượu tích tụ quá nhanh, khiến thận không kịp duy trì cân bằng chất lỏng cần thiết.

Bác sĩ khuyên mỗi người cần duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin, khoáng chất, chất chống oxy hóa và chất xơ. Uống đủ 1-2 lít nước mỗi ngày hỗ trợ đào thải chất độc hại, ngăn ngừa sỏi thận. Duy trì hoạt động thể chất ít nhất 30 phút một ngày như đi bộ nhanh, đạp xe, yoga hoặc bơi lội... để ổn định huyết áp. Khi sử dụng thuốc, cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ, tránh lạm dụng thuốc giảm đau, kháng viêm, ảnh hưởng đến chức năng thận.

Với người trưởng thành, chuyên gia khuyến nghị nguyên tắc 80/20. Ít nhất 80% khẩu phần là thực phẩm nguyên bản chế biến tại gia đình, tối đa 20% còn lại mới dành cho thực phẩm chế biến sẵn khi thực sự cần. Chủ động giảm dần lượng gia vị, bỏ thói quen chấm đậm và không húp cạn nước dùng mì, phở ăn liền, nơi tập trung phần lớn muối và phụ gia.

Trẻ em nên hạn chế cho trẻ tiếp xúc thường xuyên với thực phẩm siêu chế biến, không dùng đồ ăn nhanh hay bánh kẹo làm phần thưởng. Ưu tiên các bữa phụ lành mạnh như sữa chua không đường kết hợp trái cây tươi, các loại hạt tự nhiên, đồng thời kiểm soát môi trường tiếp cận thực phẩm của trẻ, không chỉ ở nhà mà cả khu vực xung quanh trường học.

Bệnh thận thường diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng ở giai đoạn sớm, nên khám sức khỏe định kỳ là cần thiết. Người có yếu tố nguy cơ như đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì hoặc trên 40 tuổi nên tầm soát theo khuyến cáo của bác sĩ.